Mật hoa dừa Sokfarm - Vị ngọt bền vững

Trà Vinh là tỉnh có sản lượng dừa lớn thứ 2 của Việt Nam, với ước tính hơn 25.000 hecta dừa, nhưng lại có rất ít nhà máy chế biến về ngành dừa. Hầu hết dừa của nông dân phải bán ở Bến Tre, dẫn đến giá cả của trái dừa phụ thuộc nhiều vào thương lái.

Mặc dù cây dừa có khả năng chịu mặn tốt hơn nhiều loại cây trồng khác như lúa, bắp, đậu, cam, quýt - chỉ chịu được nồng độ mặn tối đa 0.2% - nhưng năng suất dừa cũng bị giảm sút đáng kể khi nồng độ mặn vượt ngưỡng 0.3 - 0.8%.

Bên cạnh những thách thức về biến đổi khí hậu, Việt Nam và thế giới cũng đang đối mặt với tình trạng gia tăng nhanh chóng của bệnh tiểu đường. Theo Bộ Y tế và Liên đoàn Đái tháo đường Thế giới (IDF), hiện có khoảng 3,8 triệu người Việt Nam mắc bệnh tiểu đường, chiếm 6% dân số trưởng thành. Điều đáng lo ngại là khoảng 55% trong số đó chưa được chẩn đoán và điều trị kịp thời. Nếu không có biện pháp can thiệp hiệu quả, con số này có thể tăng lên 6,1 triệu người vào năm 2045. Từ đó, người tiêu dùng có xu hướng tìm kiếm những sản phẩm có chỉ số đường huyết nhằm giảm rủi ro bệnh tiểu đường và tim mạch.

Trước nhu cầu cần tìm một vị ngọt mới của người tiêu dùng và bài toán khó khăn trong sản xuất nông nghiệp tại Đồng bằng sông Cửu Long, Sokfarm đã cho ra đời sản phẩm Mật hoa dừa cô đặc hữu cơ. Sản phẩm không chỉ giúp người nông dân trồng dừa thích nghi với biến đổi khí hậu, tạo sinh kế bền vững, duy trì và phát triển văn hoá địa phương, tối ưu giá trị bản địa mà còn đáp ứng nhu cầu của thị trường về vị ngọt mới lành tính, bền vững, sản phẩm hữu cơ, tốt cho sức khỏe.

Chuyển đổi canh tác từ thu trái dừa sang thu mật hoa dừa

Trước tình hình xâm nhập mặn tại Đồng bằng sông Cửu Long, trái dừa bị giảm năng suất rõ rệt do thiếu chất dinh dưỡng, trái dừa sẽ bị teo nhỏ hoặc rỗng ruột, thậm chí dừa không cho trái. Chị Thạch Thị Chal Thi và chồng là anh Phạm Đình Ngãi quyết định nghiên cứu chuyển đổi canh tác từ thu trái dừa sang thu mật hoa dừa để giúp người nông dân có sinh kế bền vững và gia tăng thu nhập.

Phát triển chuỗi giá trị kinh tế từ hoa dừa là điều mới của dự án, vì ở Việt Nam rất nhiều doanh nghiệp đang phát triển chuỗi giá trị từ trái dừa, nhưng với tình trạng xâm ngập mặn đang diễn ra mạnh mẽ theo hằng năm ở miền tây thì chuỗi giá trị kinh tế từ trái sẽ bị ảnh hưởng. Từ đó, Sokfarm đã tập trung sáng tạo ra chuỗi giá trị kinh tế từ hoa, một hướng đi mới, khai phá ra thêm nhiều sản phẩm mới, giá trị mới của cây dừa Trà Vinh nói riêng và Việt Nam nói chung.

Chuyển giao kỹ thuật canh tác cho nông dân

Sau khi nghiên cứu thành công cách thu mật hoa dừa, Sokfarm chuyển giao kỹ thuật canh tác cho nông dân và bao tiêu đầu ra, từ đó tạo nguồn thu nhập ổn định cho nông dân, không bị phụ thuộc vào mùa vụ và thương lái. Sau khi chuyển sang trồng dừa thu mật, thu nhập trung bình của nông dân tăng gấp 3-5 lần, từ 10-15 triệu đồng/ha/tháng lên mức 40-60 triệu đồng/ha/tháng.

Kỹ thuật matxa hoa dừa

Kỹ thuật mat-xa hoa dừa để thu mật cũng chính là một điểm sáng trong dự án, để thu được mật từ hoa thì những người nông dân phải chọn hoa đúng tuổi, sau đó sẽ uốn cổ hoa và tiến hành mat-xa hoa dừa bằng cách dùng lòng bàn tay để xoa nhẹ, sau đó dùng chày gỗ để tác động một lực cơ học vừa đủ, giúp kích thích và thông tuyến mật bên trong gié hoa. Công việc này đòi hỏi một sự kiên trì, và tỉ mỉ để người nông dân có thể thu được nhiều mật hoa dừa. Trung bình mỗi hoa dừa người nông dân có thể thu được 1 lít mật hoa dừa trên ngày.

Canh tác đạt chuẩn quốc tế và ứng dụng công nghệ cao

Toàn bộ quá trình canh tác của Sokfarm đảm bảo đạt chuẩn hữu cơ quốc tế như USDA, EU, JAS, Canada Organic. Sokfarm chỉ dùng phân chuồng, phân hữu cơ, sử dụng các loài thiên địch để trị bệnh cho cây, nói không với phân bón hóa học và thuốc trừ sâu. Nhờ đó mà sức khỏe người nông dân, công nhân sản xuất và người tiêu dùng được đảm bảo an toàn. Quy trình sản xuất xanh giúp bảo vệ môi trường tự nhiên khỏi ô nhiễm đất, nước, không khí, góp phần thúc đẩy đa dạng sinh thái.

Sau khi người nông dân bán mật cho Sokfarm, Sokfarm sẽ ứng dụng công nghệ cao vào sản xuất. Khác với quy trình sản xuất những nông sản khác, quy trình sản xuất Mật hoa dừa hữu cơ Sokfarm sẽ tiết kiệm được từ 2 - 6 nghìn lít nước mỗi giờ vì sản phẩm sản xuất bằng công nghệ cô đặc chân không, làm nước bay hơi. Công nghệ này cho phép Sokfarm sản xuất các sản phẩm ở nhiệt độ thấp (55 độ C), từ đó sản phẩm giữ lại nhiều dưỡng chất, dinh dưỡng, giúp sản phẩm tăng tính cạnh tranh trên thị trường trong nước và quốc tế.

Sokfarm còn có thể thu lại được nước cất mật hoa dừa, đây là một nguyên liệu tốt có thể ứng dụng trong ngành dầu gội, vì lượng acid axetic tự nhiên có thể giúp các xơ tóc mềm mượt hơn. Phát triển tối đa hoá giá trị nông sản, sản xuất tuần hoàn và bền vững với môi trường.

Sản phẩm có tính bền vững cao

Mật hoa dừa cô đặc hữu cơ Sokfarm là sản phẩm có tính bền vững cao. Một cây mía trung bình cần 10-12 tháng để trưởng thành và thu hoạch, sau đó đất phải được cải tạo hoặc tái trồng, dẫn đến việc sử dụng tài nguyên và công lao động gián đoạn, theo mùa vụ. Trong khi đó, cây dừa trưởng thành từ 3 năm tuổi đã có thể cho mật hoa dừa, và nông dân có thể thu mật hằng ngày, trong suốt 20-30 năm. Hệ rễ chắc khỏe: Cây dừa có hệ thống rễ chùm mạnh mẽ và lan rộng, giúp cây bám chắc vào đất, giảm thiểu nguy cơ bị bật gốc khi gió mạnh hoặc mưa lớn. Dừa thuộc hệ thân gỗ thẳng, không phân nhánh, giúp cây dẻo dai trước bão gió. Từ đó giúp giảm rủi ro do thời tiết gây ra trong ngành nông nghiệp, cây dừa giúp duy trì bền vững sản phẩm.

Sokfarm xác định theo đuổi con đường kinh doanh tạo tác động xã hội và phát triển bền vững, nên sản xuất sản phẩm hữu cơ là một trong những điều tiên quyết trong quá trình vận hành doanh nghiệp, đây cũng là điều tiên phong trong nông nghiệp Việt Nam. Thông qua việc vận hành vùng trồng và nhà máy đạt chuẩn hữu cơ quốc tế USDA, EU, JAS, Canada Organic 3 năm vừa rồi đã giúp Sokfarm có thể bảo tồn đất và sức khỏe của đất, bảo vệ nguồn nước ngầm, bảo vệ tính đa dạng sinh học, và đặc biệt là giúp cho nông dân không tiếp xúc với thuốc BVTV, sức khỏe được cải thiện và tư duy nông nghiệp bền vững được phát triển và thực thi trong nông dân.

Đáp ứng nhu cầu người tiêu dùng

Mật hoa dừa hữu cơ Sokfarm có thể thay thế đường để làm chất tạo ngọt trong nấu ăn, pha chế, ăn kèm các loại bánh,... hoặc dùng trực tiếp để bổ sung năng lượng và khoáng chất. Trong mỗi gói Stick Mật hoa dừa Sokfarm 15g cung cấp 23 kcal, giàu điện giải và khoáng chất tự nhiên như: natri, kali, magie, photpho,... phù hợp sử dụng sau khi chúng ta chơi thể thao, tham gia hoạt động ngoài trời ra nhiều mồ hôi.

Với sự phát triển của xu hướng giảm ngọt, hay vị ngọt mới lành tính, mật hoa dừa hữu cơ Sokfarm là một vị ngọt mới bền vững cho ngành chế biến của các nhà máy thực phẩm như socola, bánh ngọt, yến, granola ... Cần tìm một vị ngọt mới, giúp nâng cao chất lượng của sản phẩm đáp ứng nhu cầu của người tiêu dùng, hay thế giới.

Mục tiêu

Lan tỏa rộng rãi sản phẩm Mật hoa dừa cô đặc hữu cơ với người tiêu dùng, từ đó mở rộng vùng nguyên liệu và liên kết với nhiều nông hộ.

Giảm ít nhất 10% lượng khí thải carbon mỗi năm, tương đương 7.000 tấn CO2, thông qua các sáng kiến như trồng 10.000 cây dừa/năm trên 40 ha.

Tầm nhìn

Hướng đến năm 2030, có hơn 3000 mét vuông xưởng, sử dụng 150 - 200 hecta dừa hữu cơ, chiếm 0,5% tổng diện tích dừa Trà Vinh, liên kết từ 300 - 400 nông dân, tạo việc làm cho 200-250 nhân viên và doanh thu trên 150 tỷ mỗi năm. Phát triển và định hình chuỗi giá trị kinh tế từ hoa dừa cho ngành dừa tỉnh Trà Vinh.

Sau năm 2030, Sokfarm sẽ tiếp tục mở rộng liên kết với 500-600 hộ nông dân, hướng tới mô hình sản xuất carbon âm và nông nghiệp tái sinh. Doanh nghiệp đặt mục tiêu sử dụng 50% năng lượng từ nguồn tái tạo, đồng thời mở rộng vùng nguyên liệu lên hơn 300 ha, giúp hấp thụ khoảng 24,1 tấn CO2/ha/năm, đóng góp vào mục tiêu không phát thải carbon.

Dự kiến mở các chương trình đào tạo được thiết kế riêng cho nhân viên nữ như phát triển kỹ năng, đào tạo lãnh đạo và cơ hội thăng tiến nghề nghiệp phù hợp với nhu cầu và nguyện vọng của phụ nữ trong lực lượng lao động.

2018 - 2019

Ý tưởng sản xuất từ mật hoa dừa ra đời trong bối cảnh giá dừa giảm mạnh. Sau hơn một năm nghiên cứu, học hỏi kỹ thuật thu mật và bảo quản từ những người lớn tuổi trong làng, thực hành mat-xa hoa dừa thu mật và thử nghiệm thành công.

2019 - 2020

Thành lập Sokfarm được thành lập (vốn 2 tỷ VNĐ), xây dựng nhà máy, bắt đầu bán sản phẩm mật hoa dừa cô đặc

Ký hợp đồng thu mua mật hoa dừa từ nông dân, xây dựng chuỗi giá trị và đảm bảo sinh kế bền vững.

Thương hiệu đạt giải Nhất Dự án Khởi nghiệp Sáng tạo Thanh niên Nông thôn.

Phát triển sản phẩm mật hoa dừa tươi và đường hoa dừa đạt chứng nhận OCOP 4 sao.

2021

Sokfarm mở rộng xưởng sản xuất lên 500m², đầu tư công nghệ cô đặc chân không, sản xuất ở 55 độ C giúp sản phẩm giữ lại dinh dưỡng tốt nhất và chất lượng cao nhất, xuất khẩu mật hoa dừa cô đặc sang Hà Lan và Nhật Bản.

Phát triển các sản phẩm lên men (cider, giấm), và giành giải ASEAN BUSINESS AWARDS.

2022

Sokfarm đạt Á quân giải Blue Venture Award

Phát triển nước tương mật hoa dừa hữu cơ đầu tiên tại Việt Nam (không đậu nành, ít muối, không gluten và không chất bảo quản) và nhận chứng nhận hữu cơ quốc tế (USDA, EU, JAS) cho 20 ha dừa tại Trà Vinh.

2023

Sản phẩm mật hoa dừa cô đặc và đường hoa dừa đạt chứng nhận OCOP 5 sao quốc gia, xuất khẩu sang Mỹ và đạt các giải thưởng quốc tế như Great Taste tại Anh, đồng thời lọt Top 10 doanh nghiệp sáng kiến ESG tại Việt Nam.

2024

Sokfarm tiếp tục mở rộng thị trường quốc tế, tham dự hội chợ Biofach và Thaifex, xuất khẩu sang Úc và Canada, tăng vốn lên 5 tỷ VNĐ, và giành giải Ba cuộc thi Quốc tế Sáng tạo Kinh doanh Xã hội (SBC) tại Canada.

Tháng 3/2025

Dự kiến mở rộng nhà máy rộng 1000 mét vuông, nâng cấp công nghệ, nâng công suất sản xuất gấp 3 lần, tổng chi phí đầu tư 20 tỷ. Ước tính sẽ sử dụng 50 hecta dừa, liên kết với 100 nông hộ, nhập liệu 12-16 tấn mật hoa dừa/ngày, tạo việc làm cho 80 nhân viên, tạo doanh thu 50 tỷ đến 60 tỷ.

• Nhập khẩu sản phẩm Mật hoa dừa hữu cơ Sokfarm: Mỹ, Úc, Canada, Đức, Nhật Bản, Hà Lan
• Đạt các chứng nhận trong và ngoài nước: OCOP 5 sao, USDA, EU, JAS, Canada Organic, Great Taste Awards 2023
• Giúp người nông dân làm việc và có nguồn thu liên tục, được bao tiêu đầu ra, hoạt động nông nghiệp không bị gián đoạn, ảnh hưởng tiêu cực bởi thời tiết, biến đổi khí hậu. Đồng thời tăng thu nhập của người nông dân từ thu mật hoa dừa thay cho thu trái, chuyển giao chuyển giao kỹ thuật canh tác và đồng hành cùng nông dân.
• Sản phẩm từ mật hoa dừa đạt chứng nhận hữu cơ quốc tế, OCOP 5 sao, góp phần tăng giá trị nông sản bản địa, bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng
• Dự án tạo cơ hội cho người trẻ phát triển tại quê hương, giảm áp lực lên các thành phố lớn
• Tạo việc làm cho người dân tộc thiểu số và phụ nữ, góp phần thúc đẩy bình đẳng giới trong kinh tế của các hộ gia đình địa phương.
• Tổ chức các lớp học tiếng Anh miễn phí. Sokfarm tài trợ 100% chi phí lớp học tiếng Anh dành cho con em công nhân viên Sokfarm và dân làng xung quanh và duy trì đến hiện tại.

Doanh nghiệp không chỉ tạo ra giá trị kinh tế mà còn đóng góp sâu sắc về mặt xã hội và phát triển cộng đồng. Sản phẩm hoa dừa hữu cơ Sokfarm đã được xuất khẩu chính ngạch tới hơn 6 quốc gia, đạt chứng nhận OCOP 5 sao cấp quốc gia và hiện diện tại hơn 40 tỉnh thành trên cả nước. Mô hình sản xuất giúp tăng thu nhập cho nông dân trên 300%, đảm bảo 365 ngày có thu nhập ổn định, với sự tham gia của hơn 35 hộ nông dân trong chuỗi sản xuất. Doanh nghiệp ưu tiên phát triển địa phương khi 100% nhân sự là người Trà Vinh, trong đó 80% là người dân tộc Khmer và 70% là nữ giới, thể hiện rõ cam kết về DEI và công bằng xã hội. Bên cạnh đó, các hoạt động phúc lợi như hơn 2 lớp tiếng Anh miễn phí cho con em công nhân tiếp tục khẳng định định hướng phát triển bền vững, lấy con người làm trung tâm.

Từ năm 2016 đến 2024, tình trạng xâm nhập mặn tại Trà Vinh và Đồng bằng sông Cửu Long ngày càng nghiêm trọng, đặc biệt trong hai năm 2016 và 2020. Với tình hình ấy, khi các loại cây trồng khác không phát triển được thì cây dừa là lựa chọn của người nông dân trong việc chuyển đổi cây trồng phù hợp với biến đổi khí hậu. Mặt khác, 26/01/2024 dừa cũng được Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đưa vào Đề án và phê duyệt Đề án phát triển cây công nghiệp chủ lực đến năm 2030.

Năm 2013, Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp (FAO) của Ngân hàng Thế giới cũng đã báo cáo đường dừa cũng là chất làm ngọt bền vững nhất vì cây dừa sản xuất nhiều đường hơn trên mỗi hecta và sử dụng ít chất dinh dưỡng và nước trong đất hơn nhiều so với cây mía.

Từ đó mở ra nhiều cơ hội trong việc nhân rộng mô hình trồng dừa thu mật, tối ưu được giá trị là thế mạnh bản địa của vùng Đồng bằng sông Cửu Long trong tương lai như:

• Thu mật hoa dừa là ngành nghề truyền thống của người Khmer và Trà Vinh có đến 30% dân số là đồng bào Khmer, việc phục hồi và mở rộng ngành truyền thống sẽ phù hợp với văn hoá, với thói quen sinh hoạt của người dân và với thế mạnh địa phương là tỉnh nông nghiệp.
• Ngành mật hoa dừa không phụ thuộc vào yếu tố mùa vụ và bền vững trước mưa bão, mỗi năm trên mỗi cây dừa có thể cho ra 13 - 16 hoa, trung bình cách nhau 25 ngày sẽ có 1 hoa dừa. Mô hình giúp ổn định kinh tế cho nông dân, tạo sinh kế bền vững.
• Những hộ nông dân, chỉ cần có 20 cây dừa là có thể tham gia vào chuỗi giá trị ngành, từ 20 cây dừa có thể tạo sinh kế cho nông dân từ 6 - 8 triệu/tháng. Đối với những hộ nông dân không có đất trồng dừa, có thể triển khai mô hình thuê lại vườn dừa đang ngập mặn, hoặc có năng suất thấp của nông dân khác để chuyển đổi sang chuỗi giá trị thu mật hoa dừa. Nên người nông dân rất dễ tham gia vào chuỗi giá trị ngành và bền vững.
• Từ mật hoa dừa có thể nghiên cứu và phát triển hơn 30 sản phẩm, từ đây mở ra rất nhiều hướng để phát triển sản phẩm. Và với định vị là vị ngọt mới, có chỉ số đường huyết thấp. Nên các sản phẩm từ mật hoa dừa sẽ là xu hướng tiêu dùng của thế giới, và đang được chuyển dịch mạnh mẽ trên thị trường.
• Mỗi nông hộ đều được đào tạo và hướng dẫn kỹ thuật mat-xa hoa dừa thu mật, chăm sóc cây dừa theo chuẩn hữu cơ quốc tế. Các nông hộ sẽ thành lập tổ hợp tác để tự quản lý, vận hành và cung cấp nguyên liệu cho doanh nghiệp. Mô hình tổ hợp tác giúp phát triển vùng nguyên liệu bền vững nhưng đảm bảo chất lượng đầu vào cho sản phẩm từ mật hoa dừa.