Giặt là Sáng - Tiệm giặt là người điếc

Việt Nam có 2,5 triệu người điếc/khiếm thính, chiếm 2% số người khuyết tật. Theo điều tra quốc gia về người khuyết tật năm 2016, cả nước có 32,64% người khuyết tật tham gia lực lượng lao động (bao gồm cả người đang tìm kiếm việc làm, đang đi làm...). Cũng theo báo cáo trên, chỉ khoảng 10% người lớn khuyết tật về nghe và giao tiếp là đang có việc làm.

Theo báo cáo đồng nghiên cứu về tình trạng việc làm của người Điếc tại Hà Nội do iSEE cùng SÁNG thực hiện năm 2019, 85% (27/31) số người được phỏng vấn có mức lương từ 1,5 đến 2 triệu đồng một tháng - thấp hơn lương tối thiểu vùng (4.180.000 đồng/tháng). Họ chủ yếu là các lao động phổ thông làm việc ở các nghề như may mặc, thêu, phục vụ quán ăn, cắt tóc, đánh giày, phụ hồ, bán bún đậu, nướng vịt, chạy xe ôm, làm thủ công, đánh bóng tượng, photoshop, xưởng in ấn, chép tranh, làm bánh mỳ, v.v… những công việc được lặp đi lặp lại các thao tác và ít cần giao tiếp và tương tác với người khác.

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng này bao gồm:

• Người điếc sử dụng ngôn ngữ ký hiệu (thủ ngữ) riêng của người điếc. Họ gặp nhiều khó khăn khi tiếp cận giáo dục do việc sử dụng ngôn ngữ ký hiệu chưa được phổ biến trong các các trường học cũng như thiếu các trang thiết bị giảng dạy và tài liệu học tập đảm bảo tiếp cận với người điếc. Việc này dẫn đến việc người điếc có trình độ học vấn thấp và khó có thể tiếp cận cơ hội việc làm.
• Cũng tương tự vấn đề giáo dục, vấn đề dạy nghề cho người điếc cũng gặp thách thức khi giáo viên không thể giao tiếp với người điếc trong khi số lượng phiên dịch ngôn ngữ ký hiệu ở Việt Nam vẫn còn rất hạn chế.
• Do rào cản về giao tiếp nên người điếc khó tiếp cận các cơ hội việc làm, họ có thể không hiểu hết các mô tả công việc, không thể trình bày rõ khả năng của mình cho nhà tuyển dụng tiềm năng.

Những sáng kiến và phát kiến mới trong dự án Giặt là Sáng

Mô hình nhượng quyền xã hội: Đây là một trong những điểm sáng tạo nhất của dự án. Bằng cách nhượng quyền thương hiệu Giặt là Sáng, dự án không chỉ mở rộng quy mô mà còn tạo điều kiện cho nhiều người khác có cơ hội tham gia vào hoạt động kinh doanh xã hội, giúp đỡ cộng đồng người khuyết tật.

Đào tạo nghề chuyên biệt cho người điếc: Dự án đã thiết kế một chương trình đào tạo nghề giặt là đặc biệt dành riêng cho người điếc, giúp họ nắm vững các kỹ năng cần thiết để làm việc hiệu quả. Chương trình đào tạo này kết hợp cả lý thuyết và thực hành, sử dụng nhiều hình ảnh, video và ngôn ngữ ký hiệu để đảm bảo người học dễ tiếp thu.

Xây dựng hệ thống giao tiếp hiệu quả: Để khắc phục rào cản ngôn ngữ, dự án đã xây dựng một hệ thống giao tiếp hiệu quả giữa khách hàng và nhân viên người điếc. Hệ thống này bao gồm các bảng thông tin, ứng dụng trên điện thoại, và ngôn ngữ ký hiệu.

Tích hợp công nghệ vào quá trình sản xuất: Dự án đã áp dụng các công nghệ hiện đại vào quá trình sản xuất như Lark, Oddo..., giúp tăng năng suất và chất lượng dịch vụ. Ví dụ, sử dụng các loại máy giặt dân sinh hiện đại, phần mềm quản lý đơn hàng, và các ứng dụng đặt hàng trực tuyến.

Tạo dựng cộng đồng người điếc: Dự án không chỉ tạo ra việc làm mà còn tạo dựng một cộng đồng người điếc, nơi họ có thể chia sẻ kinh nghiệm, hỗ trợ lẫn nhau và cùng nhau phát triển.

Những điểm đặc biệt của dự án giúp giải quyết vấn đề

Thay đổi nhận thức xã hội: Dự án đã góp phần thay đổi nhận thức của xã hội về khả năng của người điếc, chứng minh rằng họ hoàn toàn có thể làm việc và đóng góp cho cộng đồng.

Tạo cơ hội bình đẳng: Dự án đã tạo ra một sân chơi bình đẳng cho người điếc, giúp họ có cơ hội phát triển bản thân và khẳng định giá trị của mình.

Phát triển mô hình kinh doanh bền vững: Mô hình nhượng quyền đã giúp dự án trở nên bền vững và có thể nhân rộng ra nhiều địa phương khác.

Các yếu tố khác góp phần vào thành công của dự án

Đội ngũ sáng lập nhiệt huyết: Đội ngũ sáng lập dự án có một niềm đam mê mãnh liệt với việc giúp đỡ cộng đồng người điếc.

Sự hỗ trợ của cộng đồng: Dự án đã nhận được sự ủng hộ của nhiều tổ chức, cá nhân và cộng đồng.

Linh hoạt và thích ứng: Dự án luôn sẵn sàng thay đổi và cải tiến để phù hợp với điều kiện thực tế.

Những sáng kiến và phát kiến này đã giúp dự án Giặt là Sáng trở thành một mô hình kinh doanh xã hội thành công và đáng được nhân rộng.

Tầm nhìn

Trở thành doanh nghiệp tiên phong về nhượng quyền kinh doanh xã hội cho người khuyết tật tại Việt Nam.

Tiên phong

Sáng muốn là người đi đầu trong việc áp dụng mô hình nhượng quyền kinh doanh để hỗ trợ người khuyết tật. Điều này có nghĩa là Sáng sẽ không chỉ cung cấp sản phẩm hoặc dịch vụ, mà còn chia sẻ kinh nghiệm, kiến thức và công cụ để những người khác cũng có thể bắt đầu và phát triển doanh nghiệp của riêng mình.

Nhượng quyền kinh doanh

Mô hình này cho phép người khuyết tật có cơ hội trở thành chủ doanh nghiệp, tạo ra thu nhập ổn định và tự chủ về tài chính.

Xã hội

Sáng không chỉ tập trung vào lợi nhuận mà còn quan tâm đến việc tạo ra tác động tích cực đến xã hội. Bằng cách hỗ trợ người khuyết tật, Sáng sẽ góp phần xóa bỏ rào cản và tạo ra một xã hội công bằng hơn.

Việt Nam

Tầm nhìn của Sáng đặt ra mục tiêu rõ ràng là giúp người khuyết tật tại Việt Nam có cơ hội phát triển và đóng góp vào nền kinh tế.

Tầm nhìn của Sáng thể hiện một khát vọng lớn lao: tạo ra một thế giới mà mọi người, kể cả những người có khuyết tật, đều có cơ hội thành công và sống một cuộc sống có ý nghĩa.

Mục tiêu

Tạo môi trường làm việc tích cực cho nhân viên phát phát triển, được xã hội nhận và trở thành công ty lớn của người khuyết tật tại Việt Nam.

• Môi trường làm việc tích cực: Sáng muốn xây dựng một nơi làm việc nơi mọi người cảm thấy được tôn trọng, được khuyến khích phát triển và có cơ hội đóng góp ý kiến.
• Phát triển: Sáng cam kết đầu tư vào sự phát triển của nhân viên, cả về kỹ năng chuyên môn và cá nhân. 
• Được xã hội công nhận: Sáng muốn xây dựng một hình ảnh tích cực trong mắt xã hội, được công nhận là một công ty có trách nhiệm xã hội.
• Công ty lớn của người khuyết tật tại Việt Nam: Mục tiêu này cho thấy Sáng không chỉ muốn hỗ trợ người khuyết tật mà còn muốn trở thành một doanh nghiệp thành công, cạnh tranh được với các doanh nghiệp khác trên thị trường.

Mục tiêu này cho thấy Sáng không chỉ tập trung vào việc hỗ trợ người khuyết tật mà còn muốn xây dựng một doanh nghiệp bền vững và phát triển. Bằng cách tạo ra một môi trường làm việc tốt, Sáng không chỉ thu hút được những nhân sự tâm huyết mà còn tạo ra một văn hóa doanh nghiệp mạnh mẽ. 

Quá trình triển khai – Phạm vi – Chi phí

Khởi đầu dự án (Tháng 12/2020)

Dự án Giặt là Sáng bắt đầu từ một cơ sở nhỏ tại đường bờ sông Sét, Hà Nội, với mục tiêu tạo việc làm và cải thiện sinh kế cho người điếc/khiếm thính. Đội ngũ sáng lập đặt ra tầm nhìn xây dựng một doanh nghiệp mà tất cả nhân viên là người điếc/khiếm thính, vận hành trong lĩnh vực giặt là.

Phát triển mô hình tại Hà Nội (2020 - đến nay)

Với thành công từ cơ sở đầu tiên, Giặt là Sáng đã mở rộng lên hai xưởng giặt tại Hà Nội, phục vụ gần 5.000 khách hàng và cung cấp việc làm ổn định cho 10 người điếc/khiếm thính với mức lương trung bình 5,8 triệu đồng/người/tháng. Doanh thu của các xưởng đạt khoảng 40-50 triệu đồng/tháng.

Đăng ký doanh nghiệp xã hội và bảo vệ thương hiệu (2021)

Với mong muốn đưa mô hình được phát triển và tạo thêm nhiều việc làm hơn nữa cho người khuyết tật nói chung và nhóm người khuyết tật nghe nói riêng, Giặt là Sáng đã đăng ký doanh nghiệp xã hội và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ với thương hiệu Giặt là Sáng, đồng thời đủ điều kiện cho nhượng quyền thương mại.

Giặt là Sáng đã đạt được một số thành công nhất định trong việc tạo việc làm cho người điếc/người khiếm thính cũng như tạo được ấn tượng về mô hình kinh doanh của người điếc trong thị trường. Mô hình của Giặt là Sáng có những ưu điểm: Vận hành đơn giản nhưng vẫn đảm bảo chất lượng dịch vụ (chất lượng tại các xưởng giặt đã có trên thị trường gần 3 năm qua), vốn đầu tư thấp chỉ với khoảng 100 triệu đồng (so với các mô hình Giặt là khác là khoảng 200 – 300 triệu đồng/điểm giặt) và quy trình vận hành và đào tạo đã được thiết kế phù hợp với khả năng của nhóm người điếc/khiếm thính.

Mở rộng tại TP. Hồ Chí Minh (2022)

Năm 2022, nhận thấy Thành phố Hồ Chí Minh và các tỉnh lân cận của thành phố là nơi tập trung phát triển kinh tế của cả nước và nhiều tiềm năng cho nghề giặt là, Giặt là Sáng tiếp tục mở hai xưởng giặt tại TP. Hồ Chí Minh, đào tạo và tạo việc làm cho 10 người điếc/khiếm thính. Các xưởng giặt tại đây nhanh chóng đạt được doanh thu ổn định, tạo cơ sở cho sự phát triển bền vững trong thị trường miền Nam.

Triển khai tại Đồng Nai (2023)

Nhận thấy nhu cầu học nghề lớn tại Đồng Nai, đặc biệt là tại Trung tâm thúc đẩy văn hóa điếc - nơi cung cấp giáo dục cấp cao nhất cho người điếc tại Việt Nam, Giặt là Sáng mở rộng mô hình tại đây. Điều này giúp cung cấp nghề giặt là cho cộng đồng người điếc tại địa phương, tiếp tục khẳng định giá trị của mô hình. 

Tác động xã hội của mô hình Giặt là Sáng

Mô hình Giặt là Sáng đã mang đến những tác động xã hội tích cực đáng kể, đặc biệt đối với cộng đồng người điếc/khiếm thính tại Việt Nam. Dưới đây là những điểm nổi bật:

• Tạo việc làm ổn định: Mô hình đã cung cấp việc làm ổn định cho một số lượng đáng kể người điếc, giúp họ có thu nhập và tự lập về kinh tế.
• Nâng cao vị thế và nhận thức xã hội: Việc có việc làm ổn định giúp người điếc tự tin hơn, được xã hội tôn trọng và giảm thiểu tình trạng phân biệt đối xử. Ngoài ra, mô hình đã góp phần thay đổi nhận thức của xã hội về người điếc, cho thấy họ hoàn toàn có thể làm việc và đóng góp cho xã hội.
• Phát triển kỹ năng: Qua quá trình làm việc tại các tiệm giặt là, người điếc được đào tạo và phát triển nhiều kỹ năng mềm như làm việc nhóm, giao tiếp, trách nhiệm...
• Hòa nhập cộng đồng: Mô hình giúp người điếc hòa nhập tốt hơn với cộng đồng, góp phần xây dựng một xã hội bao trùm và bình đẳng.
• Lan tỏa tinh thần khởi nghiệp: Mô hình đã chứng minh rằng người khuyết tật hoàn toàn có thể tự lập và thành công trong kinh doanh. Điều này truyền cảm hứng cho nhiều người khác, đặc biệt là những người có hoàn cảnh tương tự.
• Phát triển kinh tế địa phương: Việc mở rộng mô hình tại các tỉnh thành khác đã góp phần tạo ra việc làm, tăng thu nhập cho người dân địa phương, thúc đẩy phát triển kinh tế và tạo ra giá trị xã hội.

Kết quả định tính

Bốn giá trị và ý nghĩa mà dự án mang lại trong các vấn đề phát triển bền vững:

• Vấn đề kinh tế: Người điếc/khiếm thính thiếu cơ hội việc làm phù hợp và thu nhập thấp (Theo Nghiên cứu tình trạng việc làm của người điếc tại Hà Nội năm 2019 - iSEE đồng nghiên cứu cùng Sáng, thu nhập bình quân của người điếc/khiếm thính hiện là 48 triệu đồng/người/năm, thấp hơn nhiều so với mức thu nhập bình quân của 1 người Việt Nam. Số liệu của Tổng cục Thống kê năm 2022 cho thấy thu nhập bình quân theo giá hiện hành đạt 4,67 triệu đồng người/tháng/năm).
• Vấn đề giáo dục: Người điếc/khiếm thính không được tiếp cận với giáo dục chuyên biệt và giáo dục nghề, thiếu kỹ năng làm việc và kỹ năng sống (Cũng theo nghiên cứu trên, trình độ học vấn của người điếc rất thấp so với mặt bằng chung theo độ tuổi đi học của cả nước. 25 trên tổng số 31 người được phỏng vấn chưa học hết tiểu học. Do mới hoàn thành cấp tiểu học và một số ít học cấp THCS, không có nhiều lựa chọn cho các cấp học cao hơn cũng như không đạt được trình độ để theo học, 31 người điếc được phỏng vấn đều chọn học nghề khi còn rất trẻ hoặc đi làm luôn. 100% các lớp học ở các tỉnh – nguyên quán của 14 người được phỏng vấn - không có lớp học đặc biệt dành riêng cho người điếc. Người điếc sẽ được học cùng người nghe với giáo viên là người nghe không biết ngôn ngữ ký hiệu. Do đó người điếc không hiểu, không theo kịp các bạn cùng lớp).
• Vấn đề bất bình đẳng: Người điếc/khiếm thính bị phân biệt đối xử trong nhiều môi trường, đặc biệt trong môi trường làm việc dẫn đến bất bình đẳng trong thu nhập và thiếu cơ hội hoà nhập xã hội. (Theo kết quả của nghiên cứu trên, 2/3 số người được phỏng vấn đang đi làm thuê, hoặc tự kinh doanh, số ít còn lại là vừa nghỉ làm đang trong giai đoạn tìm công việc mới. Trong 2/3 số người đang tham gia thị trường lao động, có 13 người (41,9%) hài lòng về môi trường làm việc. Những người điếc chia sẻ nguyên nhân họ không hài lòng về môi trường làm việc như không được hướng dẫn đầy đủ về doanh nghiệp, quy trình làm việc cũng như yêu cầu vị trí công việc họ đảm nhận. Do vậy, khi vào làm, họ thường làm sai, bị người nghe mắng, quản lý phạt dẫn đến họ cảm thấy mình như bị "chèn ép". Công việc tuy lao động phổ thông nhưng nhiều áp lực do rào cản về ngôn ngữ, ít giao tiếp với đồng nghiệp, ít được hỗ trợ làm người điếc càng cảm thấy mình bị tách biệt, kỳ thị bên cạnh việc trả lương thấp).
• Vấn đề môi trường: Các hoạt động vận hành dịch vụ giặt là có tác động tiêu cực tới môi trường (nguồn nước, rác thải).

Kết quả định lượng

Chương trình đã tạo ra những tác động xã hội rõ rệt và có ý nghĩa. Cụ thể, đã có 5 tiệm giặt được xây dựng và đi vào hoạt động, góp phần tạo sinh kế bền vững cho cộng đồng. Chương trình cũng tạo việc làm cho 20 nhân viên là người điếc/ khiếm thính, mở rộng cơ hội tiếp cận lao động công bằng cho nhóm yếu thế. Thông qua các hoạt động kinh doanh và dịch vụ, chương trình đã phục vụ 15.290 khách hàng, cho thấy mức độ lan tỏa và hiệu quả trong thực tế. Bên cạnh đó, 15 kỹ năng và dịch vụ dành cho người điếc đã được giảng dạy, giúp nâng cao năng lực nghề nghiệp, và 51 học viên là người điếc đã được đào tạo kỹ năng, tạo nền tảng cho sự hòa nhập xã hội và phát triển dài hạn.

Mô hình Giặt là Sáng không chỉ mang ý nghĩa xã hội sâu sắc mà còn ẩn chứa tiềm năng nhân rộng lớn. Dưới đây là những yếu tố cho thấy khả năng tự nhân rộng và sự dễ dàng học hỏi, áp dụng của mô hình này: 

Tính khả thi và hiệu quả

Mô hình kinh doanh rõ ràng: Mô hình kinh doanh giặt là là một mô hình đã được chứng minh là hiệu quả và có nhu cầu thị trường ổn định.

Quy trình vận hành đơn giản: Các quy trình sản xuất, quản lý, tiếp thị của Giặt là Sáng có thể được tiêu chuẩn hóa và dễ dàng truyền đạt.

Tạo ra lợi nhuận: Mô hình này chứng minh rằng việc kinh doanh xã hội không chỉ mang ý nghĩa nhân văn mà còn có thể tạo ra lợi nhuận bền vững.

Tính nhân văn và xã hội

Giải quyết vấn đề xã hội: Mô hình tạo cơ hội việc làm cho người khuyết tật, góp phần vào sự hòa nhập xã hội.

Tạo ra giá trị cộng đồng: Khách hàng cảm thấy hài lòng khi ủng hộ một doanh nghiệp có ý nghĩa xã hội.

Thu hút sự quan tâm của cộng đồng: Dễ dàng nhận được sự hỗ trợ từ các tổ chức, cá nhân và cộng đồng. 

Khả năng nhượng quyền

Mô hình nhượng quyền rõ ràng: Có thể xây dựng một hệ thống nhượng quyền chi tiết, bao gồm các quy trình, nhận diện thương hiệu, hỗ trợ đào tạo.

Linh hoạt: Mô hình có thể được điều chỉnh để phù hợp với từng địa phương, từng đối tượng khách hàng. 

Tạo ra mạng lưới: Các cửa hàng nhượng quyền sẽ tạo thành một mạng lưới hỗ trợ lẫn nhau, tăng cường sức mạnh của thương hiệu.

Yếu tố dễ học hỏi và áp dụng

Không yêu cầu vốn quá lớn: So với nhiều mô hình kinh doanh khác, mô hình giặt là không đòi hỏi quá nhiều vốn đầu tư ban đầu.

Không yêu cầu kỹ năng quá cao: Các công việc trong tiệm giặt là tương đối đơn giản và có thể được đào tạo trong thời gian ngắn.

Có thể áp dụng ở nhiều địa điểm: Mô hình này có thể được áp dụng ở cả thành thị và nông thôn, ở nhiều quốc gia khác nhau. 

 Các yếu tố hỗ trợ việc nhân rộng

Hệ thống đào tạo chuyên nghiệp: Cung cấp các khóa đào tạo về kỹ năng quản lý, kỹ năng giao tiếp, kỹ năng bán hàng cho các đối tác nhượng quyền và nhân viên.

Hỗ trợ marketing và truyền thông: Hỗ trợ các đối tác nhượng quyền trong việc xây dựng thương hiệu và tiếp thị sản phẩm.

Cộng đồng hỗ trợ: Tạo ra một cộng đồng các đối tác nhượng quyền để chia sẻ kinh nghiệm, hỗ trợ lẫn nhau.

Tiềm năng phát triển

Mở rộng quy mô: Có thể mở rộng mạng lưới cửa hàng nhượng quyền trên toàn quốc, thậm chí quốc tế. 

Đa dạng hóa sản phẩm: Ngoài dịch vụ giặt ủi, có thể mở rộng sang các dịch vụ khác như giặt khô, là hơi, sửa chữa quần áo.

Phát triển các mô hình kinh doanh xã hội khác: Áp dụng mô hình này vào các lĩnh vực khác như ẩm thực, thủ công mỹ nghệ.

Các yếu tố cần chú ý khi nhân rộng mô hình

Bảo vệ thương hiệu: Đăng ký bảo hộ thương hiệu để tránh bị làm giả.

Đảm bảo chất lượng dịch vụ: Luôn duy trì chất lượng dịch vụ tốt để giữ lòng tin của khách hàng.

Đánh giá và cải tiến: Thường xuyên đánh giá hiệu quả của mô hình và thực hiện các điều chỉnh cần thiết.

Xây dựng một đội ngũ quản lý chuyên nghiệp: Đảm bảo việc vận hành hiệu quả của hệ thống nhượng quyền.

Tóm lại, mô hình Giặt là Sáng mang trong mình tiềm năng phát triển rất lớn. Với những lợi thế về tính khả thi, tính nhân văn và khả năng nhượng quyền, mô hình này có thể trở thành một mô hình kinh doanh xã hội thành công và tạo ra những tác động tích cực cho cộng đồng.