Dự án Nhà An Toàn

Việt Nam nằm trong nhóm 5 quốc gia chịu ảnh hưởng nghiêm trọng nhất từ biến đổi khí hậu toàn cầu mà nổi lên là các hiện tượng thời tiết cực đoan, bất thường, tình trạng "bão chồng bão, lũ chồng lũ" xuất hiện ngày càng nhiều và gây ra những thiệt hại nghiêm trọng. Chỉ tính riêng trong 20 năm trở lại đây ở Việt Nam, các loại thiên tai như bão, lũ, lở đất… đã khiến hơn 13 nghìn người thiệt mạng, thiệt hại tài sản trên 6,4 tỷ USD, khoảng 60% diện tích đất và hơn 70% dân số đứng trước rủi ro hứng chịu thảm họa từ thiên tai. Nhiều ngôi nhà đã sập và hư hỏng nặng vì chìm trong biển nước, khiến cho đời sống sinh kế của mọi người sau lũ, nhất là người dân nghèo gặp rất nhiều khó khăn. 

Chứng kiến những tổn thất đó, nhóm Dự án Nhà Chống Lũ mong muốn tìm ra một giải pháp hiệu quả giúp người dân có hoàn cảnh khó khăn sống thích ứng với tình trạng lũ lụt hàng năm và hướng đến một cuộc sống bền vững hơn. 

Vào năm 2013, ý tưởng về những ngôi nhà an toàn trong mùa lũ lần đầu được nhen nhóm khi đội ngũ của Dự án nhìn thấy một căn nhà gỗ đặt trên khung bê tông có tuổi đời lên đến gần 100 tuổi ở huyện Hương Sơn, Hà Tĩnh vẫn vững vàng "sống qua" bao mùa lũ. Sau khi tìm hiểu, Dự án nhận thấy mức chi phí tối thiểu mà cộng đồng có thể chung tay đóng góp để xây nền tảng cho một ngôi nhà an toàn là khoảng 25 triệu đồng, phần còn lại sẽ cần người thụ hưởng phải tự nỗ lực vì chất lượng sống của gia đình mình. Buổi gây quỹ đầu tiên đã diễn ra sau đó và nhận được 200 triệu đồng. Chi phí này đã giúp Dự án Nhà An toàn hỗ trợ xây dựng 05 căn nhà ở xã Sơn Thịnh, huyện Hương Sơn, Hà Tĩnh. Đó cũng là viên gạch đầu tiên để Dự án Nhà An Toàn (Chương trình Nhà Chống Lũ) tiếp tục mở rộng và phát triển trong suốt 10 năm qua.  

Trong 11 năm thành lập và phát triển, Dự án Nhà An Toàn đã từng bước thay đổi theo chiều hướng tích cực và tích lũy được những kinh nghiệm, đúc rút ra được phương pháp triển khai phù hợp với đặc thù của Dự án.

- Phát triển bộ 07 tiêu chí chọn hộ dân tham gia Dự án: 

+ Hộ dân nằm trong khu chịu ảnh hưởng bởi thiên tai và biến đổi khí hậu

+ Hộ dân có nhu cầu và động lực xây nhà an toàn 

+ Hộ dân thuộc đối tượng nghèo, cận nghèo hoặc có hoàn cảnh khó khăn

+ Hộ dân có đông thành viên và có nhân khẩu trẻ (Không hỗ trợ các hộ gia đình neo đơn hoặc chỉ có người già sinh sống) 

+ Phần đất xây dựng là đất ở, có bằng chứng sở hữu hợp pháp, không có tranh chấp, không thuộc diện quy hoạch hoặc di dời

+ Hỗ trợ thiết kế xây dựng. Hộ dân cần tham gia trong suốt quá trình thiết kế để phương án xây dựng phù hợp với hoàn cảnh và nhu cầu của hộ 

+ Hỗ trợ kinh phí từ 20-35 triệu đồng đối với nhà cải tạo và từ 35-50 triệu đồng đối với nhà xây mới. Hộ dân cần đối ứng phần kinh phí còn lại để hoàn thiện căn nhà

- Đưa ra 09 mô hình nhà an toàn thuộc 03 nhóm giải pháp, gồm: Nhà kê nền thấp; Nhà kê nền cao; Nhà kê nền linh hoạt; Nhà hai gác chỉ người ở; Nhà hai gác có chỗ cho gia súc; Nhà ba gian có gác xép; Nhà ống có gác xép; Nhà phao biệt lập; Nhà phao gắn liền nhà xây 

- Cụ thể hóa sự CHUNG TAY trong Dự án thông qua phương pháp ĐỒNG THIẾT KẾ (CO-DESIGN), tăng cường sự hợp tác bình đẳng giữa Dự án và Người thụ hưởng

- Dự án có kiến trúc sư và cán bộ Dự án sâu sát với từng hộ gia đình trong suốt quá trình xây dựng, kịp thời định hướng và cung cấp các công cụ hỗ trợ 

- Xây dựng quy trình làm việc chặt chẽ, kêu gọi sự chung tay từ nhiều bên: Chính quyền địa phương; Chuyên gia, kiến trúc sư; Các tình nguyện viên, nghệ sĩ; Các cá nhân và doanh nghiệp gây quỹ, tài trợ cho dự án 

Mục tiêu

- Hỗ trợ xây dựng nhà an toàn, chống chịu với thiên tai (bão, lũ lụt) cho người dân có hoàn cảnh khó khăn ở các vùng chịu ảnh hưởng bởi thiên tai và biến đổi khí hậu; 

- Nâng cao năng lực chủ động giảm nhẹ rủi ro thiên tai, đẩy nhanh tiến độ phục hồi, tái thiết sau thiên tai, giúp người dân sớm ổn định đời sống và thích ứng với từng loại hình thiên tai khác nhau của các vùng miền, khu vực trên cả nước.

Tầm nhìn 

Tầm nhìn của dự án là tạo ra những đổi thay tích cực trong đời sống và tư duy xây dựng của hơn 1000 hộ gia đình sau khi có nhà an toàn, cụ thể:

- Cải thiện sự an toàn và bền vững của người dân bị ảnh hưởng bởi thiên tai và biến đổi khí hậu. 

- Thay đổi tư duy của các hộ gia đình một cách tích cực hơn trong việc: chủ động trong công tác giảm nhẹ rủi ro thiên tai.

- Thay đổi tư duy và thói quen xây dựng của địa phương, tạo điều kiện cho việc cân bằng giữa bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế, tăng trưởng toàn diện. 

Từ đó giúp người dân phát triển sinh kế, thúc đẩy sự tham gia của cộng đồng trong việc chủ động giảm nhẹ rủi ro thiên tai.

Dự án Nhà An toàn hiện đã có mặt tại 11 tỉnh thành trên cả ba miền cả nước: Quảng Ninh, Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên Huế, Quảng Nam, Khánh Hòa, Sóc Trăng, Hậu Giang, Đồng Tháp và An Giang. 

Cách tiếp cận, quy trình thực hiện Dự án Nhà An toàn: 

- Liên hệ với Chính quyền địa phương, lựa chọn địa bàn thực hiện Dự án theo các tiêu chí chọn địa bàn 

- Họp nhóm hộ dân và khảo sát thông tin sơ bộ các hộ dân theo đề xuất của địa phương, căn cứ vào tiêu chí chọn hộ hưởng lợi của Dự án 

- Gặp gỡ hộ dân, đánh giá hiện trạng căn nhà, điều kiện tự nhiên của khu vực và hoàn cảnh gia đình từng hộ 

- Khảo sát và thiết kế sơ bộ dựa trên nhu cầu thực tế, nguồn cung ứng và giá vật liệu xây dựng, giá thành thi công tại địa phương 

- Lên thiết kế chi tiết và dự toán kinh phí xây dựng 

- Thảo luận và thống nhất với hộ dân về thiết kế và dự toán (hộ dân phải có đối ứng ít nhất 50% kinh phí xây dựng); 

- Ký Cam kết hỗ trợ giữa 03 bên: Chủ hộ, Dự án và Đại diện Chính quyền địa phương 

- Theo dõi, giám sát quá trình thi công nhà, giải ngân kinh phí hỗ trợ lần 01 

- Nghiệm thu, giải ngân kinh phí lần 02, bàn giao nhà và đưa vào sử dụng 

(Lưu ý: Từ bước gặp gỡ hộ dân đến bước ký Cam kết hỗ trợ và tiến hành khởi công, Dự án sẽ mất từ 1-2 tháng và ít nhất 2-3 lần làm việc với từng hộ dân. Thời gian triển khai trung bình cho một căn nhà là từ 2-4 tháng, phụ thuộc vào thời tiết và nhân công do hầu hết các địa bàn triển khai Dự án nằm ở xa trung tâm) 

Nhà Chống Lũ tiếp tục cam kết tạo dựng các giá trị thay đổi tích cực từ hoạt động xây dựng nhà an toàn cho hộ nghèo, cận nghèo và có hoàn cảnh đặc biệt như hộ có người khuyết tật… Hơn hết, các tiêu chí, phương pháp được Nhà Chống Lũ tiếp tục cải thiện, phát triển nhằm thực hiện sứ mệnh thúc đẩy sự phát triển bền vững và bình đẳng của người Việt Nam bằng hoạt động xây dựng tạo thay đổi.  

Chi phí 

Giai đoạn 2013-2019: 

- Đối với nhà cải tạo: 20,000,000 - 35,000,000VNĐ/ hộ (tùy từng hộ) 

- Đối với nhà xây mới: 30,000,000 - 45,000,000VNĐ/hộ (tùy từng hộ) 

Giai đoạn 2020-nay: 

- Đối với nhà cải tạo: 20,000,000 - 35,000,000VNĐ/ hộ (tùy từng hộ) 

- Đối với nhà xây mới: 35,000,000 - 50,000,000VNĐ/hộ (tùy từng hộ)  

Sau 12 năm triển khai, Dự án Nhà An Toàn đã giảm thiệt hại về tài sản, nhà ở, con người khi có thiên tai một cách hiệu quả. Đồng thời, thông qua dự án, cộng động đã nâng cao ý thức chủ động phòng tránh thiên tai, không còn lo lắng trong mùa bão. Các căn nhà đã xây cũng đã giúp người dân tự tin hơn trước và sau bão, từ đó tạo tiềm năng phát triển kinh tế - xã hội. 

Chương trình đã mang lại những thay đổi tích cực và đo lường được đối với đời sống người dân. Cụ thể, 66,9% hộ gia đình giảm thiệt hại về nhà ở và 88,69% giảm thiệt hại về tài sản, trong khi hệ số tổn thất chỉ ở mức 1,24%, cho thấy hiệu quả rõ rệt trong khả năng phòng chống thiên tai. Nhờ có nhà ở an toàn, 57,14% hộ không còn bị động khi thiên tai xảy ra, 90% không còn lo lắng trong mùa mưa bão và 96,27% cảm thấy tự tin hơn trong cuộc sống. Tác động này còn lan tỏa sang khía cạnh kinh tế – xã hội khi 85,09% hộ gia đình có thêm động lực phát triển kinh tế và 85,09% bày tỏ sự hài lòng với cuộc sống. Tổng cộng 1.230 căn nhà an toàn đã được xây dựng, góp phần tạo nền tảng ổn định, lâu dài cho cộng đồng trước rủi ro thiên tai. 

Nhận thấy mô hình triển khai và hoạt động của Dự án Nhà An toàn có thể lan tỏa và áp dụng được trong cộng đồng, Quỹ Sống đã tiến hành xuất bản sổ tay Nhà An toàn với đầy đủ các nội dung về nguyên tắc Dự án, tiêu chí chọn hộ hưởng lợi, phương pháp thực hiện Dự án và đặc biệt là những mô tả, diễn giải chi tiết đối với từng mô hình nhà trong 03 nhóm giải pháp mà Dự án đã xây dựng. 

Với mục tiêu dần chuyển đổi mô hình Quỹ Sống từ "Quỹ hành động vì cộng đồng" sang "Quỹ của cộng đồng hành động", Dự án Nhà An toàn đã bước đầu tìm kiếm những cơ hội hợp tác với các nhóm Đối tác tại địa phương (với các nhân sự có kinh nghiệm và chuyên môn trong lĩnh vực kiến trúc và công tác xã hội) nhằm chuyển giao phương pháp và trực tiếp triển khai Dự án tại các địa phương. Trong quá trình các nhóm Đối tác triển khai công việc, Dự án Nhà An toàn luôn có những hỗ trợ về kinh nghiệm, bài học khi làm việc với các hộ dân và chính quyền địa phương, hỗ trợ kỹ thuật trong khâu thiết kế nhà. Cán bộ Dự án cũng thường xuyên tham gia giám sát thực địa cùng với các nhóm Đối tác để có những hỗ trợ thực tế và kịp thời. 

Bên cạnh đó, Dự án cũng tổ chức các buổi họp báo cáo công việc hàng tuần, cập nhật tiến độ Dự án, chia sẻ những kinh nghiệm hoặc khó khăn trong quá trình làm việc, tổ chức các buổi họp Kiến trúc sư để trao đổi chuyên môn về mặt kỹ thuật, phê duyệt bản vẽ và hồ sơ hộ hưởng lợi theo đúng quy trình Dự án đã đưa ra.