Tổng quan về các mục tiêu phát triển bền vững (SDG) tại Việt Nam

Việt Nam đang đối mặt với những thách thức tài chính đáng kể. Đầu tư cho nghiên cứu và phát triển (R&D) chỉ chiếm chưa đến 1% GDP, một mức vẫn còn tương đối thấp để có thể thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong các lĩnh vực then chốt như năng lượng sạch và công nghiệp bền vững. Tình trạng thu nhập trung bình của Việt Nam đã dẫn đến sự sụt giảm nguồn Hỗ trợ Phát triển Chính thức (ODA), gây ra những lo ngại về ổn định tài chính dài hạn. Sự chuyển dịch từ hình thức vay ưu đãi sang nợ thương mại đòi hỏi phát sinh các cơ chế tài chính được cải tiến, bao gồm trái phiếu xanh và quan hệ đối tác công-tư.

SDG 1

Xóa nghèo Tỷ lệ nghèo đa chiều giảm từ 45% (1992) xuống 1% (2024). Thành tựu này có được nhờ việc triển khai hiệu quả các chính sách bảo trợ xã hội cùng với những nỗ lực đa dạng hóa sinh kế.

SDG6

Nước sạch và Vệ sinh Đến năm 2022, khả năng tiếp cận nguồn nước sạch về cơ bản đã được phổ cập. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại chênh lệch giữa khu vực nông thôn và thành thị về điều kiện vệ sinh và quy trình xử lý nước thải.

SDG 7

Năng lượng sạch với giá thành hợp lý Tỷ lệ phủ sóng điện trên toàn quốc đạt 99,5% vào năm 2022. Mặc dù tỷ trọng năng lượng tái tạo (chủ yếu từ gió và mặt trời) trong tổng tiêu thụ năng lượng cuối cùng là 21,78%, cường độ sử dụng năng lượng vẫn ở mức cao.

SDG 9

Công nghiệp, sáng tạo và phát triển hạ tầng Đầu tư vào cơ sở hạ tầng đang trên đà gia tăng, đồng thời mức độ sẵn sàng công nghệ của Việt Nam hiện xếp thứ 4 trong khu vực ASEAN.

SDG 11

Xây dựng các thành phố bền vững Mặc dù chất lượng nhà ở đã tăng lên đối với tất cả các nhóm dân cư, nhưng quá trình đô thị hóa cũng làm gia tăng áp lực lên giao thông, nhà ở và quản lý chất thải.

SDG 12

Tiêu thụ và sản xuất có trách nhiệm Dù tỷ lệ xử lý chất thải nguy hại đã được nâng lên 90% (2021), hơn 80% bãi chôn lấp vẫn chưa đạt chuẩn hợp vệ sinh, đặc biệt tại nông thôn. Bên cạnh đó, tình trạng khai thác khoáng sản thiếu bền vững vẫn là một vấn đề nhức nhối.

SDG 13

Hành động vì khí hậu Việt Nam đã cam kết đạt mức phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 và sẽ đưa các mục tiêu về khả năng thích ứng khí hậu vào chiến lược của các ngành. Tuy nhiên, Việt Nam đang phải đối mặt với những thách thức không nhỏ, xuất phát từ đặc điểm địa lý dễ bị tổn thương và năng lực thích ứng còn nhiều hạn chế.

SDG 14 và 15

Tài nguyên và môi trường biển và trên đất liền Nạn phá rừng, đánh bắt cá quá mức và ô nhiễm đại dương vẫn là những mối quan ngại nghiêm trọng. Mặc dù các khu vực được bảo tồn đang được mở rộng, việc thực thi và bảo tồn dựa vào cộng đồng vẫn chưa nhất quán.

Giáo dục và đào tạo và xây dựng năng lực

Các trường đại học tại Việt Nam ngày càng chú trọng tích hợp các chủ đề về Mục tiêu Phát triển Bền vững (SDG) vào chương trình giảng dạy. Xu hướng này không chỉ góp phần định hướng chính sách mới mà còn nâng cao nhận thức về tính bền vững trong thế hệ trẻ.

Các tổ chức tư nhân và người dân

Trong khi các doanh nghiệp lớn ngày càng tích cực tham gia thông qua các báo cáo Môi trường - Xã hội - Quản trị (ESG) và những khuôn khổ như Chỉ số Bền vững Việt Nam (VNSI), thì các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME) lại đang tụt hậu đáng kể trong việc áp dụng các công cụ này. Dù đã có những bước phát triển nhất định, mức độ và phạm vi tham gia của người dân vẫn còn hạn chế.

Dữ liệu và giám sát

Mặc dù đã thiết lập hệ thống giám sát 158 chỉ số SDG, việc phân tách dữ liệu cho các nhóm yếu thế và địa phương khó khăn vẫn chưa được đáp ứng đầy đủ. Việc đẩy mạnh số hóa và cải thiện hệ thống thống kê là hết sức cần thiết, nhằm hướng tới khả năng theo dõi dữ liệu thời gian thực.

Nguồn lực hạn chế: Mức chi tiêu cho nghiên cứu và phát triển (R&D) còn thấp và những áp lực ngân sách đang trở thành rào cản đối với quá trình chuyển đổi công nghệ.

Môi trường bị suy thoái: Đô thị hóa và công nghiệp hóa làm tăng ô nhiễm không khí, nước và đất.

Năng lực thích nghi hạn chế trước khí hậu: Các khu vực ven biển và nông thôn phải đối mặt với các hiểm họa khí hậu, gây sức ép lên năng lực thích ứng của quốc gia.

Bất bình đẳng xã hội: Chênh lệch thu nhập theo giới, chênh lệch giữa các dân tộc, và sự khác nhau trong khả năng tiếp cận dịch vụ ở khu vực nông thôn là các rào cản của phát triển bình đẳng.

Mức độ tham gia hạn chế: Sự tham gia của các SME và người dân là chưa đủ để thúc đẩy đổi mới sáng tạo trên quy mô lớn.

Dữ liệu không đầy đủ: Tình trạng phân tách dữ liệu chưa hiệu quả cùng với sự chậm trễ trong báo cáo thống kê đang làm gián đoạn và làm suy yếu các vòng lặp phản hồi chính sách.

Mâu thuẫn giữa các SDG: Tăng trưởng kinh tế (SDG 8) thường xung đột với các mục tiêu môi trường (SDG 13–15).

Yếu tố bên ngoài: COVID-19 và bất ổn toàn cầu đã làm gián đoạn chuỗi cung ứng, kế hoạch tài khóa và hệ thống y tế.