Hỏi: Điều này có ý nghĩa thế nào với lực lượng lao động cũng như kinh tế Việt Nam?
PGS Catherine Earl: Già hóa dân số tác động đồng thời đến nguồn lao động và nhu cầu chăm sóc.
Khi tỉ lệ người cao tuổi trong dân số gia tăng, các quốc gia cần nhìn nhận lại cách tiếp cận đối với việc tham gia lực lượng lao động, tuổi nghỉ hưu và học tập suốt đời. Đồng thời, nhu cầu về dịch vụ y tế, chăm sóc người cao tuổi và các hệ thống hỗ trợ cũng sẽ tiếp tục tăng lên.
Một lĩnh vực cần được quan tâm nhiều hơn là thu nhập khi nghỉ hưu. Trên khắp ASEAN, mức độ bảo đảm tài chính khi về hưu có sự khác biệt đáng kể tùy theo giới tính, nghề nghiệp và việc người lao động làm việc trong khu vực chính thức hay phi chính thức. Nhiều lao động tự làm chủ và lao động phi chính thức chỉ có khả năng tiếp cận hạn chế với các hệ thống hưu trí, khiến họ phải tiếp tục làm việc mưu sinh ngay cả khi đã lớn tuổi.
Đó là lý do tôi cho rằng già hóa dân số không nên chỉ được nhìn nhận như một vấn đề an sinh xã hội. Đây còn là một thách thức về kinh tế, thị trường lao động và đổi mới xã hội.
Hỏi: Các nhà hoạch định chính sách và lãnh đạo doanh nghiệp cần tập trung vào điều gì?
PGS Catherine Earl: Ưu tiên hàng đầu là nhận thức rằng già hóa dân số không phải là vấn đề có thể giải quyết bằng một chính sách đơn lẻ.
Già hóa dân số tác động đến lĩnh vực y tế, việc làm, nhà ở, khả năng tiếp cận công nghệ số, giao thông, dịch vụ tài chính và đời sống cộng đồng. Các quốc gia cần xây dựng những giải pháp mang tính phối hợp, tính đến sự khác biệt trong trải nghiệm của nam và nữ giới, người dân thành thị và nông thôn, cũng như lao động trong khu vực chính thức và phi chính thức.
Đối với Việt Nam, có bốn lĩnh vực cần được đặc biệt quan tâm: cải thiện kết quả sức khỏe của nam giới, phát triển nền kinh tế chăm sóc bền vững, củng cố hệ thống hưu trí và phát triển các mô hình nhà ở an toàn, chi phí hợp lý và dễ tiếp cận nhằm giúp người dân có thể sống khỏe mạnh và gắn kết với cộng đồng khi về già.
Quan trọng, không nên chỉ xem người cao tuổi là đối tượng thụ hưởng chính sách, mà cần trở thành một phần của quá trình xây dựng giải pháp. Người chịu ảnh hưởng trực tiếp từ các thay đổi này cần được lắng nghe và tham gia vào việc thiết kế các chính sách, dịch vụ liên quan đến cuộc sống của chính họ.
Hỏi: Một tương lai thân thiện với người cao tuổi sẽ trông như thế nào?
PGS Catherine Earl: Một tương lai thân thiện với người cao tuổi là tương lai mà mọi người có thể duy trì sức khỏe, kết nối xã hội và tích cực tham gia vào cộng đồng trong suốt cuộc đời mình.
Điều đó đồng nghĩa với việc các đô thị, dịch vụ và công nghệ cần được thiết kế dựa trên nhu cầu của con người, thay vì buộc con người phải thích nghi với các hệ thống hiện có. Đồng thời, người cao tuổi cần có cơ hội tham gia đầy đủ vào đời sống xã hội, dù thông qua công việc, hoạt động tình nguyện, sinh hoạt cộng đồng hay đời sống gia đình.
Mục tiêu không đơn thuần giúp con người sống lâu hơn, mà còn là sống khỏe mạnh, ý nghĩa và chất lượng hơn.
Nghiên cứu của tôi tập trung vào việc xác định các giải pháp tiên tiến lấy con người làm trung tâm để ứng phó với những thách thức của già hóa dân số. Những giải pháp này cần bảo đảm tính bao trùm, bền vững và được đồng thiết kế với chính người cao tuổi.
Khi Việt Nam chuẩn bị cho một tương lai mà người cao tuổi sẽ chiếm tỉ trọng ngày càng lớn trong cơ cấu dân số, câu hỏi không còn là liệu già hóa dân số có làm thay đổi xã hội hay không. Điều quan trọng là chúng ta sẽ chuẩn bị tốt đến mức nào cho sự chuyển đổi đó.
Niềm tin này là trọng tâm của chuỗi bài nghiên cứu chuyên gia Một chạm, vạn biến dựa trên các nghiên cứu từ Đại học RMIT Việt Nam. Kết nối tri thức học thuật với những câu chuyện thời sự, chuỗi bài mang đến cho độc giả hiểu biết sâu hơn về những biến chuyển trong kinh tế, công nghệ, môi trường và xã hội, đồng thời gợi mở các giải pháp và cơ hội cho tương lai.
Truy cập bản xem trước chương sách của bà tại đường dẫn
https://www.elgaronline.com/edcollchap/book/9781789907247/book-part-9781789907247-21.xml
Bài: Hoàng Hà
Ảnh đại diện: Arina Dmitrieva – pexels.com
