Khác biệt tạo nên sự kết nối
Việt Nam là một quốc gia đa dạng về cộng đồng dân tộc, ngôn ngữ, phong tục và điều kiện sinh hoạt. Ngay trong cùng một thành phố, sự khác biệt vùng miền, thế hệ và trải nghiệm sống cũng tạo nên nhiều cách nhìn nhận văn hóa.
Một ngày hội văn hóa có ý nghĩa khi tạo được không gian để những khác biệt ấy gặp gỡ và đối thoại.
Chẳng hạn, tại hoạt động giới thiệu văn hóa dân tộc, người tham dự có thể tìm hiểu kỹ thuật dệt, ý nghĩa hoa văn và vai trò của trang phục trong đời sống cộng đồng qua lời kể của nghệ nhân. Tương tự, mỗi tiết mục nghệ thuật sẽ để lại dấu ấn sâu sắc hơn khi được đặt trong bối cảnh lịch sử và sinh hoạt xã hội đã nuôi dưỡng loại hình nghệ thuật ấy.
Theo UNESCO, đối thoại liên văn hóa là một phương thức giúp các cá nhân và cộng đồng hiểu rõ hơn những khác biệt, học hỏi lẫn nhau và quản lý sự đa dạng một cách tích cực. Giao lưu văn hóa góp phần nuôi dưỡng sự tôn trọng, thấu hiểu và đồng cảm giữa con người, đồng thời mở rộng những kết nối vượt qua khác biệt.
Sự thấu hiểu được nuôi dưỡng từ cách mỗi người tương tác, chia sẻ và cởi mở đón nhận những khác biệt trong suốt sự kiện. Một lễ hội có thể tập hợp đông đảo người tham gia nhưng vẫn thiếu tương tác thực chất nếu mỗi người chỉ đứng trong nhóm quen thuộc, chụp ảnh rồi rời đi.
Muốn tạo ra kết nối, hoạt động cần khuyến khích người tham dự trò chuyện với người thực hành văn hóa, tìm hiểu những câu chuyện khác với trải nghiệm của mình và chủ động chia sẻ câu chuyện của chính cộng đồng mình.
Đặc biệt, cần tránh biến văn hóa thành những hình ảnh khuôn mẫu. Bản sắc của một cộng đồng được hình thành từ nhiều lớp giá trị, ký ức, tập quán và trải nghiệm, vượt xa những biểu tượng như món ăn, trang phục hay tiết mục biểu diễn. Đằng sau mỗi thực hành văn hóa là lịch sử, tri thức, niềm tin và những thay đổi của đời sống đương đại.
Lớp học mở rộng giữa đời sống văn hóa
Trong bối cảnh hội nhập, năng lực giao tiếp liên văn hóa ngày càng quan trọng đối với người trẻ. Năng lực này thể hiện ở khả năng nhận diện và tôn trọng sự khác biệt, biết lắng nghe, linh hoạt điều chỉnh cách ứng xử và nhìn nhận người khác từ góc độ của họ, bên cạnh việc sử dụng ngoại ngữ và giao tiếp với người nước ngoài.
Một bài báo khoa học đăng trên tạp chí Intercultural Education năm 2025, phân tích 28 nghiên cứu được lựa chọn từ 4.904 công trình được sàng lọc, chỉ ra ba thực hành giáo dục có ý nghĩa đối với việc phát triển năng lực liên văn hóa: tìm hiểu về văn hóa, phản tư về văn hóa và trải nghiệm văn hóa.
Điểm đáng chú ý là trải nghiệm cần đi đôi với quá trình suy ngẫm. Bên cạnh việc trực tiếp tham gia các hoạt động văn hóa, người học cần tìm hiểu bối cảnh hình thành, nhận diện những điểm tương đồng và khác biệt với kinh nghiệm của bản thân, đồng thời nhìn nhận lại các định kiến và giả định sẵn có.