Vì sao nghiên cứu này quan trọng đối với mục tiêu phát thải ròng bằng 0 của Việt Nam?
Tiến sĩ Nguyễn Thị Thắm: Nghiên cứu về phát thải ròng bằng 0 cần tìm hiểu vì sao người tiêu dùng chọn dùng xe điện chứ không phải chỉ về việc triển khai. Quá trình chuyển đổi sang xe điện sẽ không chỉ được quyết định bởi đổi mới công nghệ và chính sách của chính phủ, mà còn bởi việc người tiêu dùng có sẵn sàng đón nhận thay đổi này hay không.
Người tiêu dùng thường đặt câu hỏi: “Chiếc xe này có đáp ứng được nhu cầu hằng ngày của tôi không?” trước khi hỏi: “Nó có thể hiện các giá trị môi trường của tôi không?”.
Có nhiều yếu tố lý giải điều này. Thị trường xe điện Việt Nam vẫn đang ở giai đoạn đầu và nhiều người tiêu dùng vẫn còn do dự trong việc thay thế các phương tiện truyền thống. Sắm ô tô là một quyết định tài chính lớn, vì vậy người mua có xu hướng ưu tiên khả năng chi trả, độ tin cậy và sự tiện lợi hơn những cân nhắc rộng hơn về môi trường.
Những lo ngại về trạm sạc, quãng đường di chuyển, hiệu suất pin và chi phí bảo dưỡng cũng ảnh hưởng đến quyết định mua xe. Điều này không có nghĩa người tiêu dùng thiếu nhận thức về môi trường, mà phản ánh thực tế của một thị trường đang phát triển, nơi người tiêu dùng trước hết cần có niềm tin rằng xe điện phù hợp với nhu cầu sử dụng hằng ngày.
Những phát hiện này có ý nghĩa gì đối với các nhà hoạch định chính sách, nhà sản xuất và doanh nghiệp?
Tiến sĩ Nguyễn Thị Thắm: Các phát hiện cho thấy để thúc đẩy sử dụng xe điện tại Việt Nam, cần khiến xe điện trở nên dễ sử dụng và kinh tế hơn, thay vì chỉ dựa vào các thông điệp về môi trường.
Đối với các nhà hoạch định chính sách, điều này có nghĩa cần tiếp tục tháo gỡ những rào cản thực tế thông qua đầu tư vào trạm sạc, ưu đãi tài chính và chính sách hỗ trợ. Đối với các nhà sản xuất, cần tập trung vào khả năng chi trả, độ tin cậy, quãng đường di chuyển, sự thuận tiện khi sạc và chi phí vận hành, đồng thời truyền tải rõ ràng những lợi ích thiết thực này đến người tiêu dùng. Doanh nghiệp cũng có vai trò quan trọng trong việc giúp việc sở hữu và sử dụng xe điện trở nên thuận tiện và dễ tiếp cận hơn.
Nghiên cứu này gợi ý một chiến lược gồm hai giai đoạn: trước tiên đáp ứng các nhu cầu thiết thực, sau đó từng bước xây dựng giá trị biểu tượng và giá trị môi trường của việc sở hữu xe điện khi thị trường trưởng thành. Không nên từ bỏ các thông điệp về môi trường, ngược lại, những thông điệp này có khả năng ngày càng phát huy hiệu quả khi người tiêu dùng đã sẵn sàng.
Nghiên cứu cũng cho thấy Việt Nam có thể khác với các thị trường xe điện phát triển hơn ở châu Âu và Bắc Mỹ, nơi bản sắc môi trường, lối sống và các chuẩn mực xã hội thường đóng vai trò lớn hơn bên cạnh các yếu tố thực tế. Khi trạm sạc tại Việt Nam được mở rộng, công nghệ được cải thiện và người tiêu dùng trở nên quen thuộc hơn với xe điện, động lực thúc đẩy việc sử dụng xe điện cũng có khả năng thay đổi.
