Trong bối cảnh số lượng các liên hoan tại Việt Nam và khu vực đang gia tăng, điều gì tạo nên sự khác biệt cho VFCD?
Phó giáo sư Lim Kok Yoong: Các liên hoan đương đại đã và đang mở rộng quy mô một cách mạnh mẽ. Chúng có thể đóng vai trò là chương trình văn hóa, chiến lược du lịch, công cụ xây dựng thương hiệu, nền tảng thể chế, cơ chế thúc đẩy công nghiệp sáng tạo hay công cụ phát triển kinh tế. Bản thân các chức năng này không hề tiêu cực, chúng có thể tạo ra nguồn lực, sự chú ý và cơ hội mới. Tuy nhiên, khi tư duy quản lý trở thành yếu tố chi phối, chúng ta dễ quên rằng liên hoan khởi nguồn từ một thôi thúc rất giản đơn của con người: mong muốn được tụ họp và cùng nhau kiến tạo những điều ý nghĩa.
VFCD không tạo ra sự khác biệt bằng quy mô, sự hoành tráng hay số lượng hoạt động. Điểm khác biệt của sự kiện nằm ở chỗ tạo ra một nền tảng sáng tạo dựa trên nghiên cứu và có sự tham gia sâu rộng của cộng đồng. Điều cần thử nghiệm ở đây chính là việc đặt ra câu hỏi: cộng đồng thực sự mong đợi điều gì từ một liên hoan sáng tạo, và làm thế nào để liên hoan trở thành một kênh giúp họ bày tỏ, kiểm nghiệm và cùng thảo luận về những mong muốn đó?
Chuỗi sự kiện này kết hợp giữa thực hành sáng tạo và tư duy phản biện, giáo dục và thực tiễn chuyên môn, nghiên cứu và sự tham gia của công chúng, tri thức địa phương và giao lưu quốc tế, cũng như sự góp mặt của cả những người hành nghề lâu năm và những gương mặt mới đầy triển vọng.
VFCD cũng mở ra không gian cho các thử nghiệm về nghệ thuật, văn hóa, công nghệ và xã hội thông qua các triển lãm, diễn đàn, các thực nghiệm thiết kế sáng tạo, khảo sát thực địa và hội thảo chuyên đề.
VFCD định vị mình trong không gian giao thoa giữa giáo dục, nghiên cứu, văn hóa, công nghiệp và đời sống cộng đồng. Vị trí này rất quan trọng vì tạo điều kiện cho các hình thái tri thức, thực hành và phương thức tham gia khác nhau được tiếp xúc và học hỏi lẫn nhau. Thay vì tự cho rằng mình đứng ngoài các hệ thống đó, chúng tôi muốn sử dụng liên hoan như một lăng kính để xem xét chúng: các hệ thống này tạo điều kiện hay kìm hãm điều gì, và làm thế nào để sự tham gia của cộng đồng có thể đưa liên hoan vượt ra khỏi mô hình chỉ thuần túy dựa trên sản xuất, tiêu thụ và tăng trưởng văn hóa? Chúng tôi mong muốn kết nối và tham gia ở quy mô địa phương, khu vực và quốc tế.
Vì được xây dựng dựa trên nền tảng nghiên cứu, liệu VFCD có chủ yếu dành cho nghệ sĩ, nhà nghiên cứu và những người đang làm việc trong lĩnh vực sáng tạo không?
Phó giáo sư Lim Kok Yoong: Hoàn toàn không. VFCD hướng đến đối tượng khán giả rộng lớn hơn nhiều. Tất nhiên, nghệ sĩ, nhà thiết kế, nhà nghiên cứu, người làm công tác giáo dục và làm trong ngành sáng tạo là một phần của liên hoan, nhưng chúng tôi cũng mong muốn sinh viên, doanh nghiệp, các tổ chức văn hóa và công chúng cùng tham gia.
Khía cạnh gắn kết cộng đồng là một phần quan trọng của VFCD.
Tham gia không có nghĩa là ai cũng có vai trò giống nhau. Thay vào đó, liên hoan cần tạo ra cơ hội để mọi người đóng góp kiến thức, đề xuất ý tưởng mới, kết nối và định hình sự phát triển của liên hoan.
Một ví dụ điển hình là các hoạt động vệ tinh thuộc chuỗi chương trình “Không gian sáng tạo thực nghiệm” (Living Laboratories) của liên hoan. Thay vì tập trung mọi thứ tại một địa điểm duy nhất, những hoạt động này mở rộng phạm vi của liên hoan đến các studio, phòng trưng bày, không gian thực hành, các con phố và cộng đồng sáng tạo trên khắp TP. Hồ Chí Minh.
Điều này cho phép khán giả tiếp cận sự sáng tạo ngay tại nơi nó đang được hình thành, thử nghiệm, trưng bày và chia sẻ. Qua đó, liên hoan tạo ra kết nối trực tiếp hơn giữa công chúng và nghệ sĩ, nhà thiết kế, kiến trúc sư, nhiếp ảnh gia, nhà chế tác thủ công, giám tuyển và những người hoạt động văn hóa – những nhân tố tạo nên cộng đồng sáng tạo của thành phố.
