Công bằng và khả năng tiếp cận chế độ nghỉ thai sản
Khả năng tiếp cận chế độ nghỉ thai sản bảy tháng mới phụ thuộc nhiều vào mức độ tham gia bảo hiểm xã hội, dấy lên lo ngại về công bằng đối với phụ nữ làm việc ngoài khu vực chính thức. Trong khi lao động có hợp đồng chính thức đủ điều kiện hưởng chế độ, vẫn còn nhiều phụ nữ lại làm việc trong khu vực phi chính thức, bao gồm buôn bán nhỏ lẻ và kinh doanh thương mại điện tử.
Do đó, việc chính thức hóa khu vực phi chính thức cần đi kèm với việc mở rộng bảo hiểm xã hội và chế độ nghỉ thai sản có lương. Nghỉ thai sản không nên làm giảm thu nhập hay gián đoạn mức đóng góp hưu trí của phụ nữ, bởi điều này làm suy yếu quyền lợi của họ và có nguy cơ làm gia tăng khoảng cách thu nhập hưu trí giữa nam và nữ tại Việt Nam cũng như trong khu vực Đông Nam Á.
Bằng chứng vững chắc là yếu tố thiết yếu cho quá trình hoạch định chính sách. Việc coi chăm sóc là thiên chức của phụ nữ, hay xem công việc chăm sóc không lương là trách nhiệm riêng của gia đình, đều có nguy cơ đẩy phụ nữ ra khỏi thị trường lao động. Xem xét các thiết kế chính sách nghỉ thai sản là vấn đề bình đẳng đối với phụ nữ, trong đó nguồn lực cần được phân bổ theo nhu cầu (công bằng), thay vì chia đều cho tất cả bất kể nhu cầu thực tế (bình đẳng).
Dữ liệu được phân tách theo nhóm là yếu tố then chốt trong việc xây dựng và giám sát các chính sách dựa trên bằng chứng tại Việt Nam. Việc phân tách dữ liệu theo giới tính, độ tuổi và các khía cạnh khác là cần thiết giúp hiểu đầy đủ nhu cầu chăm sóc có trả lương và không trả lương của xã hội, đồng thời tạo cơ sở cho các nhà hoạch định chính sách đánh giá liệu chính sách có tiếp tục đáp ứng những nhu cầu đó theo thời gian hay không.
Hướng tới nền kinh tế chăm sóc toàn diện
Việc quay trở lại làm việc sau thời gian nghỉ thai sản vẫn là thách thức nếu người lao động không được hỗ trợ bằng các hình thức linh hoạt như làm việc bán thời gian, điều chỉnh giờ làm hay làm việc từ xa.
Đối với người lao động trong các tổ chức, doanh nghiệp có thể đầu tư làm nhà trẻ tại nơi làm việc hoặc trợ cấp chi phí chăm sóc trẻ em như một phần của chính sách giữ chân lao động nữ.
Với doanh nhân và lao động tự do, các chính sách về bảo hiểm xã hội và thuế có thể giúp họ tiếp cận dịch vụ chăm sóc phù hợp.
Đối với tất cả người lao động, các chính sách nghỉ chăm con phù hợp với gia đình, bao gồm ngày nghỉ chăm sóc có thể chuyển nhượng cho ông bà, bạn bè và cơ chế tín chỉ nghỉ thai sản trước khi sinh, sẽ góp phần xây dựng một hệ thống chăm sóc bền vững, công bằng và bao trùm tại Việt Nam.
Giải quyết vấn đề nghỉ thai sản là ưu tiên quan trọng, nhưng chỉ là một phần trong bức tranh bao hàm nhiều nhu cầu chăm sóc khác trong xã hội. Chính sách toàn diện cần quan tâm không chỉ tới khía cạnh kinh tế mà còn tới nhu cầu xã hội và cảm xúc của người chăm sóc, cũng như của trẻ em và người cao tuổi.
Mọi người lao động, bất kể hình thức việc làm, đều cần được hỗ trợ bởi các chính sách nghỉ chăm sóc phù hợp. Tất cả các bậc làm cha mẹ, không phân biệt giới tính, xu hướng tính dục, độ tuổi hay tình trạng hôn nhân, đều cần được bảo vệ để không ai bị bỏ lại phía sau và các thế hệ tương lai có thể lớn lên trong một xã hội công bằng hơn.
Bài: Phó giáo sư Catherine Earl, Khoa Truyền thông và Thiết kế, Đại học RMIT Việt Nam
