Đồng sáng tạo trải nghiệm du lịch từ nghề thêu Lô Lô Chải

Những năm gần đây, ngôi làng nhỏ ẩn mình ở xã Lũng Cú, tỉnh Tuyên Quang, ngày càng thu hút sự chú ý nhờ những ngôi nhà trình tường độc đáo, giàu truyền thống văn hóa cùng mô hình du lịch cộng đồng. Năm 2025, Lô Lô Chải được Tổ chức Du lịch Liên Hợp Quốc (UN Tourism) bình chọn là một trong những Làng du lịch tốt nhất thế giới.

Điểm sáng đem về danh hiệu cao quý cho ngôi làng này chính là bản sắc văn hóa đặc sắc từ nghề thêu tay truyền thống vẫn còn lưu truyền trong đời sống văn hóa thường nhật của người dân tộc Lô Lô. Những họa tiết tinh xảo, mang trong mình câu chuyện về gia đình, tín ngưỡng và đời sống cộng đồng, được phụ nữ Lô Lô truyền qua nhiều thế hệ. Tuy nhiên, khi du lịch phát triển thì nhiều sản phẩm địa phương có nguy cơ đánh mất bản sắc và trượt theo nhu cầu thị trường.

Để giải quyết thách thức này, một sáng kiến mới đã ra đời nhằm vận động cộng đồng nơi đây cùng tham gia bảo tồn và phát huy nghề thủ công truyền thống.

Sáng kiến “Câu chuyện nghề dệt ở Lô Lô Chải” của hai giảng viên RMIT Việt Nam, Tiến sĩ Phạm Hương Trang và Tiến sĩ Nguyễn Thị Vân Anh, là một trong các ý tưởng nhận được tài trợ của cuộc thi ý tưởng marketing du lịch sáng tạo do Cục Kinh tế Liên bang Thụy Sĩ (SECO) tài trợ thông qua dự án Du lịch Thụy Sĩ vì sự phát triển bền vững (ST4SD), Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam là chủ dự án. 

Từ tháng 3 đến tháng 6/2026, nhóm dự án RMIT phối hợp chặt chẽ với 30 thành viên hợp tác xã thêu Lô Lô Chải và các nữ nghệ nhân người dân tộc Lô Lô cùng giải đáp một câu hỏi quan trọng: làm thế nào để duy trì nghề thủ công truyền thống không chỉ như một di sản mà còn như một hoạt động kinh tế hiệu quả?

Thay vì đưa ra giải pháp sẵn có, nhóm dự án đã cùng cộng đồng sáng tạo nhiều hoạt động, bao gồm các buổi hội thảo về tư duy thiết kế đương đại, kể chuyện văn hóa và du lịch trải nghiệm. Để thúc đẩy sự chủ động và tự chủ của người dân, nhóm còn tổ chức một cuộc thi đổi mới sản phẩm, khuyến khích nghệ nhân diễn giải lại họa tiết truyền thống theo những hình thức mới, vừa hấp dẫn khán giả hiện đại, vừa giữ được tính chân thực về mặt văn hóa.

Tiến sĩ Phạm Hương Trang, Phó chủ nhiệm bộ môn Quản trị du lịch và khách sạn tại RMIT Việt Nam, cho biết: “Dự án khởi thủy từ nhận thức rằng thêu thùa không chỉ là một nghề thủ công mà còn là cách người Lô Lô bảo tồn bản sắc văn hóa, truyền thống cộng đồng cũng như những câu chuyện truyền đời. Thế nhưng du khách đến Lô Lô Chải hiếm có cơ hội tiếp cận những sản phẩm thêu phản ánh chân thực di sản của người dân nơi đây, thay vào đó là những món quà lưu niệm thông thường có thể tìm thấy ở nhiều điểm du lịch khác”.

Dự án được xây dựng nhằm giải quyết thách thức trên bằng cách phát triển các sản phẩm đương đại lấy cảm hứng từ nghệ thuật thêu và di sản văn hóa Lô Lô, từ đó đem đến cho du khách những món quà lưu niệm đáng nhớ, đồng thời hỗ trợ duy trì nghề thủ công truyền thống.

Đối với Tiến sĩ Nguyễn Thị Vân Anh, Phó chủ nhiệm bộ môn Digital Marketing tại RMIT Việt Nam, dự án này cũng nêu bật vai trò của kể chuyện trong việc nâng cao cả giá trị văn hóa và kinh tế.

“Vai trò của chúng tôi không phải là thay đổi câu chuyện về Lô Lô Chải mà là giúp cộng đồng chia sẻ câu chuyện của chính họ một cách hiệu quả hơn. Kể chuyện chính là cách biến sản phẩm thủ công thành trải nghiệm văn hóa ý nghĩa. Khi hiểu được con người và truyền thống đằng sau mỗi sản phẩm, du khách sẽ kết nối sâu sắc hơn với cộng đồng”, Tiến sĩ Vân Anh nói.

Bên cạnh việc hỗ trợ đổi mới sản phẩm, dự án còn hợp tác với nghệ nhân địa phương để tạo ra các nội dung số, bao gồm ảnh, video và câu chuyện văn hóa có thể dùng để quảng bá văn hóa thêu Lô Lô trên không gian số.

“Bằng cách kết hợp kể chuyện văn hóa, sáng tạo nội dung số và đổi mới sản phẩm, các cộng đồng như Lô Lô Chải có thể đẩy mạnh cả việc bảo tồn văn hóa lẫn cơ hội sinh kế bền vững”, Tiến sĩ Vân Anh nhận định.

Dự án này cũng thí điểm cách tích hợp nghệ thuật thêu vào trải nghiệm du lịch. Các buổi hội thảo mô phỏng cách người dân địa phương có thể đón tiếp du khách đến nhà, hướng dẫn họ tham gia các hoạt động thực hành và giới thiệu các câu chuyện văn hóa một cách sống động.

Từ góc nhìn của đại diện chính quyền địa phương, những kết quả bước đầu của sáng kiến rất đáng khích lệ. Trao đổi với Báo và phát thanh, truyền hình Tuyên Quang, ông Giàng Mí Mua, Phó chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Lũng Cú, cho biết: “Các đội thi đã phát huy được bản sắc truyền thống của đồng bào dân tộc Lô Lô, đặc biệt là đã có nhiều ý tưởng tạo ra các sản phẩm mới để phục vụ du khách”.

Đối với nhiều người dân, việc vươn mình khỏi vai trò nghệ nhân lành nghề để trở thành những người kể chuyện và hướng dẫn du lịch là điều cần thiết.

Bước chuyển này đặc biệt ấn tượng khi hầu hết người tham gia là phụ nữ dân tộc thiểu số, những người gìn giữ kiến thức văn hóa lâu đời nhưng lại hiếm có cơ hội tự khẳng định mình trong vai trò doanh nhân sáng tạo.

“Một trong những thay đổi lớn nhất mà chúng tôi nhận thấy là sự tự tin. Đến cuối hội thảo, nhiều nghệ nhân đã tự tin trình bày ý tưởng và chia sẻ câu chuyện của mình”, Tiến sĩ Trang cho biết.

Mặc dù dự án “Câu chuyện nghề dệt ở Lô Lô Chải” đã kết thúc, nhưng tác động lâu dài mà dự án để lại là giúp cộng đồng tiếp tục phát triển và mở rộng những ý tưởng đã được kích hoạt.

Với kiến thức thu được, giờ đây người dân địa phương đã có hành trang tốt hơn để tích hợp các workshop trải nghiệm vào dịch vụ lưu trú homestay, phát triển các dòng sản phẩm mới và nâng cao sức hấp dẫn của điểm đến Lô Lô Chải.

“Chúng tôi hy vọng du khách sẽ đến Lô Lô Chải trong những năm tới và có thể hòa mình vào những trải nghiệm văn hóa ý nghĩa để học hỏi và kết nối với cộng đồng nơi đây”, Tiến sĩ Vân Anh chia sẻ.

Bài: Hoàng Minh Ngọc