Một phân khúc còn non trẻ tại Việt Nam
Các công cụ tài chính bán lẻ xanh thường được chia thành ba nhóm: sản phẩm, dịch vụ ngân hàng như cho vay, vay thế chấp, vay mua ô tô, bảo hiểm và thẻ tín dụng; công cụ thị trường vốn dành cho nhà đầu tư cá nhân, bao gồm trái phiếu xanh và trái phiếu bền vững; và giải pháp kỹ thuật số hoặc công nghệ tài chính (fintech), chẳng hạn như các ứng dụng tích hợp trò chơi hóa (gamification) và theo dõi lượng khí thải carbon.
Theo Tiến sĩ Đào Lê Trang Anh, giảng viên cấp cao ngành Tài chính tại RMIT Việt Nam, tài chính bán lẻ xanh tại Việt Nam là một phân khúc mới nổi trong bức tranh tài chính bền vững rộng lớn hơn.
Tín dụng xanh đã mở rộng nhanh chóng, đạt khoảng 780 nghìn tỷ đồng vào cuối năm 2025 và tăng trưởng hơn 20% mỗi năm kể từ năm 2017. Tuy nhiên, tín dụng xanh mới chỉ tập trung vào cho vay doanh nghiệp, đặc biệt là trong lĩnh vực nông nghiệp xanh, năng lượng tái tạo, công trình xanh và giao thông vận tải xanh. Sự tham gia của các cá nhân vẫn còn hạn chế.
“Điều này phản ánh sự mất cân bằng cấu trúc, trong đó nguồn vốn xanh chủ yếu gắn liền với các dự án và chưa thâm nhập sâu vào các hộ gia đình”, Tiến sĩ Trang Anh nhận định.
Ở cấp độ bán lẻ, các tổ chức tài chính đã bắt đầu giới thiệu những sản phẩm hướng đến môi trường xanh. Chẳng hạn, HSBC từng cung cấp khoản vay xanh cho các cá nhân muốn đầu tư vào hệ thống điện mặt trời áp mái, hay Standard Chartered đưa ra các sản phẩm vay mua nhà ở xanh. Tuy nhiên, các sản phẩm ra mắt ở Việt Nam chưa đa dạng bằng các thị trường phát triển hơn. “Hiểu biết của người tiêu dùng về các sản phẩm này cũng còn thấp và hệ sinh thái hỗ trợ chưa phát triển đầy đủ”, Tiến sĩ Trang Anh nói thêm.
Song song với đó, môi trường chính sách tại Việt Nam đang ngày càng thuận lợi hơn, tạo nền tảng quan trọng cho việc mở rộng thị trường. Trong số các sáng kiến chính sách có thể kể đến việc xây dựng Danh mục xanh quốc gia và việc Ngân hàng Nhà nước ban hành các văn bản hướng dẫn tín dụng xanh.
Bên cạnh đó, vào năm 2025, Ngân hàng Nhà nước đã trình dự thảo nghị định hướng dẫn chính sách hỗ trợ lãi suất 2% hằng năm cho các doanh nghiệp tư nhân, hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh vay vốn để thực hiện các dự án xanh, tuần hoàn và áp dụng khung tiêu chuẩn ESG.
Bài học từ thành công quốc tế
Tiến sĩ Fiza Qureshi nhấn mạnh rằng tài chính bán lẻ xanh chưa phải là một xu hướng phát triển hoàn thiện trên toàn cầu mà vẫn là một lĩnh vực phân mảnh, chưa đồng đều. Thành công mới chỉ xuất hiện ở những thị trường nơi quy định, thiết kế sản phẩm và kênh phân phối được kết hợp hiệu quả.
Tại các thị trường phát triển như Liên minh châu Âu và Vương quốc Anh, khuôn khổ pháp lý và tiêu chuẩn công bố thông tin toàn diện đã hỗ trợ triển khai rộng rãi trái phiếu xanh phục vụ các dự án năng lượng tái tạo. Ireland đem đến một ví dụ đáng chú ý khác. Tại đây, các sản phẩm vay thế chấp xanh thâm nhập được thị trường một cách đáng kể trong thời gian ngắn, đặc biệt là nhờ nhóm khách hàng vay lần đầu, có thu nhập cao.
Trong khi đó, các nền kinh tế đang phát triển cho thấy vai trò then chốt của sự can thiệp chính sách và hỗ trợ thể chế trong việc thúc đẩy tài chính bán lẻ xanh. Ví dụ, Bangladesh đã phát triển hệ sinh thái bài bản, bao gồm thị trường chứng khoán, bảo hiểm, tín dụng và trái phiếu xanh, chủ yếu được hỗ trợ bởi các khung pháp lý chủ động và sáng kiến của ngân hàng trung ương.
