Sora bị khai tử. Rác AI vẫn tràn ngập.

Vào ngày 24/3/2026, OpenAI thông báo sẽ khai tử Sora – quyết định được cho là đã kéo theo sự tan vỡ của thỏa thuận trị giá 1 tỉ đô la Mỹ giữa ông lớn AI này và Disney. Trước đó, Sora đã tiêu tốn khoảng 1 triệu đô la Mỹ mỗi ngày nhưng chỉ phục vụ chưa tới nửa triệu người dùng. Mô hình này đơn giản là không bền vững. Sora “chết” vì một quyết định kinh doanh chứ không phải lựa chọn mang tính đạo đức.

Tuy nhiên, điều này không làm thay đổi thực trạng của rác AI. Các “trang trại nuôi trồng nội dung” (hay “trại nội dung”, tạm dịch từ “content farm”) chưa bao giờ phụ thuộc vào Sora để tạo hình ảnh chó mèo dễ thương hay video thảm họa giả mạo nhằm rải khắp Facebook và TikTok. Phần lớn rác AI vẫn là nội dung hình ảnh được sản xuất bằng các công cụ như Midjourney hoặc các mô hình mã nguồn mở chạy trên phần cứng giá rẻ. Để tạo video, Google Veo đang ngày càng mạnh hơn và rẻ hơn. Chỉ vài ngày sau thông báo đóng cửa Sora, Google đã ra mắt gói Veo Lite với mức giá chưa bằng một nửa trước đây. Các nền tảng tạo video AI khác như Kling, Runway hay Pika vẫn hoạt động tốt. Thực tế, mức độ cạnh tranh trong thị trường đang gia tăng chứ không hề giảm.

Quan trọng hơn, hệ sinh thái mã nguồn mở đang trưởng thành nhanh chóng. Những mô hình như Wan 2.2 của Alibaba giờ đây có thể tạo video chỉ với một GPU phổ thông và 6GB bộ nhớ VRAM. Phần cứng càng mạnh thì chất lượng video sẽ càng cao, nhưng các “xưởng tạo rác AI” vốn không cần hình ảnh chuẩn điện ảnh mà chỉ quan tâm đến số lượng.

Với Việt Nam, vấn đề này có ý nghĩa trên hai khía cạnh. Các nhà sáng tạo nội dung Việt Nam đang tham gia trực tiếp vào nền kinh tế rác AI toàn cầu thông qua việc sản xuất nội dung nhằm khai thác các chương trình kiếm tiền của Facebook và thu lợi nhuận quảng cáo từ khán giả quốc tế. Đồng thời, Luật Trí tuệ nhân tạo mới của Việt Nam, có hiệu lực từ ngày 1/3/2026, yêu cầu nhiều nội dung âm thanh, hình ảnh và video do AI tạo ra phải được gắn nhãn ở định dạng máy có thể đọc được. Trên lý thuyết, đây là một công cụ giúp cơ quan quản lý kiểm soát hoạt động sản xuất rác AI trong nước. Nhưng trên thực tế, các hướng dẫn triển khai vẫn chưa được ban hành và việc xử lý các trại nội dung nhỏ lẻ trên Facebook khó có khả năng trở thành ưu tiên.

Vụ khai tử Sora chỉ là một chú thích cuối trang trong câu chuyện rác AI. Nền tảng kinh tế nuôi sống rác AI vẫn nguyên vẹn: công cụ ngày càng rẻ, các nền tảng vẫn ưu tiên tương tác hơn chất lượng, và người sản xuất nội dung chi phí thấp ở các nước đang phát triển có thể tạo video, hình ảnh AI rồi kiếm tiền từ các thị trường giàu hơn. Chừng nào động cơ hoạt động của các nền tảng chưa thay đổi và việc thực thi pháp luật vẫn chỉ nằm trên giấy thì rác AI sẽ tiếp tục bành trướng, dù có hay không những cái kết “giật tít” như Sora.

Bài: Thạc sĩ Christian Berg, giảng viên ngành Thiết kế (Truyền thông số), Đại học RMIT Việt Nam

Hình đầu trang: Prasanth - stock.adobe.com | Hình đại diện: maurice norbert - stock.adobe.com