Hỏi: Tại sao khoảng cách giữa thái độ và hành vi lại đáng lưu tâm?
Tiến sĩ Alrence Halibas: Điều này đáng lưu tâm vì nhiều chiến dịch về phát triển bền vững cho rằng nếu mọi người hiểu biết nhiều họ tự khắc sẽ lựa chọn tốt hơn. Song nghiên cứu của chúng tôi lại chỉ ra rằng thực tế phức tạp hơn thế nhiều.
Xu hướng gia tăng các nghiên cứu về yếu tố hành vi và tâm lý phản ánh sự thừa nhận ngày càng rõ ràng rằng quyết định của người tiêu dùng không chỉ được định hình bởi hiểu biết. Áp lực kinh tế, kỳ vọng xã hội và các lựa chọn về lối sống đều có ảnh hưởng đáng kể đến hành vi mua sắm. Nếu các sản phẩm bền vững có giá thành cao, khó tiếp cận hoặc không tiện mua, ngay cả người tiêu dùng có ý thức bảo vệ môi trường cũng có thể lựa chọn các phương án thay thế khác.
Hiểu rõ những rào cản này là điều thiết yếu nếu chúng ta muốn thúc đẩy thay đổi hành vi bền vững và lâu dài, đặc biệt tại các nền kinh tế đang tăng trưởng nhanh, nơi mức tiêu dùng ngày càng tăng có thể tác động đáng kể lên môi trường.
Hỏi: Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa thế nào với doanh nghiệp và các nhà hoạch định chính sách ở Việt Nam?
Tiến sĩ Alrence Halibas: Đối với doanh nghiệp, thông điệp rất rõ ràng: phát triển bền vững không nên được xem như một chiến dịch marketing mà cần trở thành một phần trong toàn bộ chiến lược kinh doanh. Gen Z đề cao tính minh bạch, nguồn cung có trách nhiệm và truyền thông chân thực.
Nghiên cứu của chúng tôi cho thấy có sự quan tâm ngày càng lớn của giới học thuật đối với các chủ đề như trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp (CSR), quảng cáo xanh và kinh tế tuần hoàn. Điều này cho thấy người tiêu dùng ngày càng kỳ vọng doanh nghiệp thể hiện cam kết thực chất đối với phát triển bền vững thay vì chỉ đưa ra những tuyên bố mang tính quảng bá. Chưa kể, người tiêu dùng trẻ giờ đây ngày càng có khả năng nhìn thấu những hành vi “tẩy xanh”.
Đối với các nhà hoạch định chính sách, nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của giáo dục về phát triển bền vững, các chính sách môi trường mạnh mẽ hơn, cũng như những cơ chế khuyến khích giúp người tiêu dùng dễ dàng đưa ra lựa chọn bền vững với chi phí hợp lý hơn. Với lực lượng dân số trẻ có mức độ kết nối số cao, Việt Nam đang đứng trước cơ hội đầy triển vọng đẩy mạnh tiêu dùng bền vững. Tuy nhiên, thành công sẽ phụ thuộc vào khả năng xây dựng một môi trường mà ở đó những lựa chọn bền vững không chỉ thiết thực, mà còn thuận tiện.
Hỏi: Bài học lớn nhất rút ra được từ nghiên cứu của bà là gì?
Tiến sĩ Alrence Halibas: Một trong những bài học lớn nhất từ nghiên cứu của chúng tôi là phát triển bền vững phải là trách nhiệm chung của tất cả các bên.
Doanh nghiệp cần cung cấp những sản phẩm thật sự bền vững và truyền thông chúng một cách trung thực. Chính phủ cần xây dựng các chính sách hỗ trợ và cơ chế khuyến khích phù hợp. Giới nghiên cứu thì cần tiếp tục tìm hiểu vì sao người tiêu dùng đôi khi gặp khó khăn trong việc biến ý tốt thành hành động cụ thể.
Chỉ khi các bên cùng phối hợp hành động, chúng ta mới có thể thu hẹp khoảng cách giữa nhận thức với hành động tiêu dùng bền vững trong thực tế.
Hỏi: Theo bà, bước tiếp theo nên là gì?
Tiến sĩ Alrence Halibas: Thông điệp quan trọng nhất là người tiêu dùng trẻ đang định hình thị trường hiện nay. Nếu muốn một tương lai bền vững hơn, chúng ta cần hiểu cách họ ra quyết định và tạo dựng môi trường nơi quyết định bền vững có thể đưa ra dễ dàng hơn, với chi phí hợp lý và hấp dẫn hơn.
Chúng tôi hy vọng phát triển bền vững sẽ trở thành một phần bình thường trong mọi quyết định tiêu dùng thường nhật thay vì chỉ dừng lại ở một nhóm nhỏ quan tâm tới môi trường. Nếu doanh nghiệp, người tiêu dùng và các cơ quan quản lý cùng chung tay hành động, Việt Nam có nhiều tiềm năng vươn lên thành quốc gia tiên phong trong khu vực về tiêu dùng bền vững.
Thách thức này là một trong những chuyển biến xã hội được thảo luận trong chuỗi bài nghiên cứu chuyên gia Một chạm, vạn biến dựa trên các nghiên cứu từ Đại học RMIT Việt Nam. Kết nối tri thức học thuật với những câu chuyện thời sự, chuỗi bài mang đến cho độc giả hiểu biết sâu hơn về những biến chuyển trong kinh tế, công nghệ, môi trường và xã hội, đồng thời gợi mở các giải pháp và cơ hội cho tương lai.
Đọc toàn bộ bài nghiên cứu tại đường dẫn https://doi.org/10.1108/YC-11-2024-2327.
Bài: Hoàng Hà
Ảnh đại diện: Sarah Chai – pexels.com
