Một số quyết định kinh doanh mang tính rủi ro, nhưng doanh nghiệp có thể hình dung được những kết quả có thể xảy ra và phần nào ước tính được xác suất của từng kết quả. Chẳng hạn, một đơn vị bán lẻ khi nhập hàng có thể dựa vào dữ liệu doanh số trong quá khứ, xu hướng thay đổi theo mùa và nhu cầu của khách hàng để ra quyết định. Dù cách tính toán chưa hoàn hảo nhưng họ vẫn có dữ liệu trong quá khứ để làm cơ sở ra quyết định.
Tuy nhiên, Tiến sĩ Tony Nguyễn cho rằng doanh nhân thường phải đối mặt với điều khó khăn hơn nhiều, đó là sự bất định thực sự. Trong điều kiện không chắc chắn, họ không thể biết hết những kết quả có thể xảy ra, chứ chưa nói đến xác suất là gì. Khách hàng có thể không hiểu nổi một sản phẩm chưa từng tồn tại. Công nghệ mới có thể thay đổi hành vi con người. Đối thủ cạnh tranh có thể phản ứng theo những cách khó lường. Các quy định, kỳ vọng xã hội và danh mục thị trường có thể thay đổi ngay trong quá trình xây dựng doanh nghiệp.
Vị giảng viên RMIT cho biết: “Đối mặt với sự bất định, doanh nhân phải quyết định tương lai nào đáng theo đuổi và bắt đầu hướng sự chú ý, nỗ lực cũng như nguồn lực của mình vào đó. Năng lực phán đoán tốt là sự kết hợp giữa kiến thức, trí tưởng tượng, năng lực diễn giải, khả năng tự nhận thức về bản thân và sẵn sàng hành động mà không cần đến cảm giác an tâm từ sự chắc chắn”.
AI đưa ra câu trả lời dễ dàng hơn, nhưng chưa chắc đã tốt hơn
AI đặc biệt hiệu quả khi giải quyết các vấn đề quen thuộc, có dữ liệu dồi dào và mục tiêu tương đối ổn định. Công nghệ này có thể so sánh các lựa chọn, tóm tắt bằng chứng, phát hiện các mối tương quan, xác định điểm bất nhất và xây dựng các kịch bản nhanh hơn hẳn con người. Đây có thể là công cụ hữu ích giúp doanh nhân nâng cao khả năng xử lý công việc.
Trong một nghiên cứu có kiểm soát với sự tham gia của 124 doanh nhân, một nhóm nghiên cứu tại Italia và Mỹ phát hiện rằng việc sử dụng AI giúp tăng số lượng cơ hội kinh doanh mà người tham gia nhận diện được. AI cũng cải thiện mức độ sâu sắc trong đánh giá, kế hoạch khai thác cơ hội và phân tích bối cảnh kinh doanh.
Tuy nhiên, nghiên cứu cũng chỉ ra một đánh đổi quan trọng: cơ hội kinh doanh và chiến lược khai thác do AI đề xuất ít tính đột phá.
Nhóm doanh nhân đạt kết quả tốt nhất là những người biết kết hợp AI với kiến thức chuyên môn sâu về ngành. Kinh nghiệm và hiểu biết giúp họ thu được lợi ích từ phân tích bài bản của AI thay vì đơn thuần chấp nhận lời khuyên mà AI đưa ra. Họ biết cách nhận ra khi nào câu trả lời của AI thực sự hữu ích, khi nào thiếu bối cảnh cần thiết và khi nào kinh nghiệm thực tế cho thấy nên chọn phương án không theo khuôn mẫu. Nếu thiếu kiến thức nền, doanh nhân có thể không đủ khả năng phân biệt đâu là gợi ý thực sự có chiều sâu, đâu là phản hồi nghe có vẻ trôi chảy nhưng chung chung hoặc không phù hợp từ AI.
Phán đoán không có nghĩa là phủ nhận AI
Tiến sĩ Hoàng Trường Giang, giảng viên cấp cao ngành Quản trị tại Đại học RMIT Việt Nam, cho rằng giải pháp không phải là tránh xa AI hoặc đề cao quá mức trực giác con người.
“Trực giác của con người vẫn dễ bị ảnh hưởng bởi sự tự tin thái quá, thiên kiến xác nhận và ngụy biện chi phí chìm. AI có thể giúp chỉ ra những điểm yếu này bằng cách thách thức các giả định và xem xét những kịch bản thay thế”, ông nói.
