Từ Syria đến Việt Nam rồi sang Pháp: Hành trình mới của nhà nghiên cứu AI trẻ

Trong thời gian hoàn tất chương trình Thạc sĩ Trí tuệ nhân tạo tại RMIT Việt Nam theo lộ trình học tăng tốc và chuẩn bị tốt nghiệp vào tháng 12 năm nay, Shirin Shujaa đang háo hức hướng đến thử thách tiếp theo, đó là theo học chương trình tiến sĩ tại Pháp.

Cô gái 23 tuổi người Syria sẽ trở thành nghiên cứu sinh tại Đại học La Rochelle, tập trung tìm hiểu cách dùng các mô hình ngôn ngữ để phân tích văn bản lịch sử và khám phá cấu trúc tự sự trong các tài liệu đã được số hóa.

Cơ duyên đến với hành trình tiến sĩ bắt đầu từ một hội nghị khoa học tại Philippines. Khi còn là sinh viên bậc cử nhân, Shirin đã trình bày hai công trình nghiên cứu do cô đồng tác giả về các mô hình ngôn ngữ lớn tại Hội nghị quốc tế về Thư viện số châu Á - Thái Bình Dương (ICADL) năm 2025, đồng thời đảm nhiệm vai trò điều phối một phiên thảo luận của hội nghị. Chính tại sự kiện này, Shirin đã gặp giảng viên hướng dẫn nghiên cứu tiến sĩ tương lai của mình.

Có thể nói, con đường học thuật này khác khá xa những gì Shirin từng hình dung khi lần đầu đặt chân đến Việt Nam.

“Tôi đến đây vào năm 2022 để học ngành Kỹ sư phần mềm tại RMIT. Sau đó tôi tiếp tục học lên thạc sĩ vì quãng thời gian ở trường đã mang đến cho tôi nhiều điều kỳ thú hơn tôi mong đợi”, cô chia sẻ.

Sau khi được mời tham gia một dự án nghiên cứu có tài trợ từ khi còn là sinh viên bậc cử nhân, Shirin đã đóng góp cho bảy công bố nghiên cứu về xử lý ngôn ngữ tự nhiên (NLP) và AI có trách nhiệm trong thời gian học ở RMIT. Gần đây, bài bảo vệ luận văn thạc sĩ của cô cũng được đánh giá là một trong hai phần trình bày xuất sắc nhất của chương trình.

“Tôi không bước vào cổng trường đại học với mục tiêu trở thành nhà nghiên cứu. Ban đầu tôi quyết định học kỹ thuật phần mềm đơn giản vì mong muốn tạo ra những sản phẩm tốt”, Shirin chia sẻ.

“Nhưng khi bắt đầu tìm hiểu về NLP và nhận ra những thiên kiến trong các mô hình ngôn ngữ, nghiên cứu không còn là một yêu cầu bắt buộc để qua môn mà trở thành điều tôi thực sự muốn dành thời gian theo đuổi”.

Từ sự tò mò ban đầu, Shirin dần tìm thấy mục đích rõ ràng cho nghiên cứu của mình. Trong quá trình học tập tại trường, cô tham gia các dự án nghiên cứu về ngôn từ thù ghét, định kiến giới và thiên kiến văn hóa ẩn sâu trong các mô hình ngôn ngữ, đồng thời phát triển các ứng dụng AI phục vụ cộng đồng, trong đó có một nền tảng hỗ trợ người tự kỷ chuẩn bị cho các buổi phỏng vấn xin việc.

Với Shirin, công nghệ ý nghĩa nhất khi phục vụ con người.

“Nghiên cứu của tôi hướng đến xây dựng những hệ thống AI công bằng hơn cho tất cả mọi người. Tôi mong AI có thể đến được với những nhóm đối tượng thường bị bỏ quên trong các cuộc thảo luận. Tôi không thực sự hứng thú với AI như một khái niệm trừu tượng. Điều tôi quan tâm là AI thực sự có thể giúp đỡ được ai”, cô gái trẻ chia sẻ.

Trên hành trình đó, các cơ hội tại RMIT đã góp phần thúc đẩy quá trình trưởng thành của Shirin. Cô từng nhận Học bổng Thành tích học tập xuất sắc dành cho sinh viên quốc tế trong giai đoạn 2022-2026 nhờ kết quả học tập nổi bật. Khoản hỗ trợ này giúp cô tập trung vào việc học song song với theo đuổi các nghiên cứu, dự án hợp tác với doanh nghiệp và cơ hội tham dự các hội nghị quốc tế – những trải nghiệm giúp định hình con đường tương lai của Shirin.

Khi niềm yêu thích AI ngày càng lớn, Shirin cũng tìm cách ứng dụng kiến thức ở ngoài khuôn khổ lớp học. Trong thời gian thực tập tại công ty công nghệ DIGI-TEXX, cô tham gia huấn luyện các mô hình AI trên dữ liệu y tế tiếng Việt và xây dựng các công cụ tự động hóa xử lý tài liệu. Trong dự án tốt nghiệp hợp tác cùng Intel Việt Nam, cô góp phần phát triển các quy trình tự động hóa và báo cáo, giúp rút ngắn thời gian xử lý từ khoảng bốn giờ xuống còn chưa đầy 15 phút mà vẫn đảm bảo độ chính xác.

Shirin cũng thường xuyên thử thách bản thân qua các cuộc thi. Cô giành giải Nhất tại CoverGo AI Hackathon và giải Nhì tại RMIT x Katalon Testathon cùng cuộc thi Accessibility Design Competition năm 2025. Bên cạnh đó, cô còn làm tình nguyện viên tại các sự kiện hướng đến học sinh phổ thông, người làm công tác giáo dục và cộng đồng rộng lớn hơn, qua đó góp phần khơi gợi sự quan tâm đến các lĩnh vực STEM.

Chuẩn bị rời Việt Nam để sang Pháp, Shirin cho biết hành trang cô sẽ mang theo không chỉ là kiến thức chuyên môn.

“Điều tôi học được từ RMIT là thói quen luôn tự hỏi: ‘Kết quả này có thực sự đáng tin không?’ trước khi đưa ra bất kỳ kết luận nào”, cô nói.

Nhưng điều đọng lại sâu sắc nhất đối với Shirin có lẽ mang ý nghĩa cá nhân hơn.

“Tôi sẽ luôn nhớ về Việt Nam vì nơi đây đã giúp tôi khám phá một phiên bản của chính mình mà trước đó chưa từng nghĩ tới, từ một sinh viên năm nhất ngành kỹ thuật phần mềm đến người có cơ hội đại diện cho các nghiên cứu của mình trên diễn đàn quốc tế”, cô chia sẻ.

“Việt Nam không chỉ là nơi tôi học tập. Đây là nơi tôi bén duyên với con đường nghiên cứu và cũng là nơi tôi tìm thấy một mái nhà mà mình không ngờ tới”.

Bài: Hoàng Minh Ngọc