Sức mạnh của tốc độ AI có thay thế chiều sâu cảm xúc nghệ sĩ?
AI sở hữu ưu thế tuyệt đối về tốc độ và chi phí. Một bản hòa âm phối khí vốn đòi hỏi một nhạc sĩ và ê-kíp chuyên nghiệp mất nhiều ngày, thậm chí cả tuần để mài giũa trong phòng thu, AI có thể trả bài chỉ trong vài phút với chi phí không đáng kể.
Năng lực này biến AI trở thành kẻ thống trị trong các phân khúc âm nhạc chức năng như nhạc quảng cáo, nhạc nền video ngắn, hay sáng tác các sản phẩm âm nhạc phái sinh như nhạc thiền hoặc lo-fi, nơi tính ứng dụng và tốc độ sản xuất được đặt cao hơn tính nghệ thuật.
Tuy nhiên, khi bước sang địa hạt của nghệ thuật đích thực, AI lộ rõ điểm yếu chí mạng: sự thiếu hụt vĩnh cửu của trải nghiệm sống để cảm thụ và thổi hồn vào bài hát. Về bản chất kỹ thuật, AI hoạt động dựa trên xác suất thống kê bằng cách phân tích hàng triệu dữ liệu quá khứ để sáng tác. Nhưng thuật toán này chỉ là sự mô phỏng, không phải là tiếng lòng của nhạc sĩ, nghệ sĩ. Khán giả rơi nước mắt khi nghe một bài hát không chỉ vì giai điệu đẹp, mà vì họ cảm nhận được sự cá nhân hóa trong câu chuyện cuộc sống, đời tư của nghệ sĩ đặt vào đó. Đó là sự giao thoa giữa ký ức của nhạc sĩ, nghệ sĩ và đồng cảm của người nghe – thứ mà một thuật toán vô hồn không thể thấu cảm hay tái tạo.
Quan trọng hơn, AI không thể thay thế dấu ấn nghệ thuật của mỗi tác phẩm âm nhạc. Trong khi AI luôn hướng tới sự hoàn hảo về bài hát đóng khung, thì chính nghệ sĩ lại tạo ra cái đẹp từ sự không hoàn hảo. Một khoảnh khắc lấy hơi vội vã, một giọng hát hơi khàn đi vì xúc động, hay một cách ngắt nhịp lệch tone đầy ngẫu hứng của nghệ sĩ chính là những thứ tạo nên "hồn" cho tác phẩm. AI không thể sao chép được tư duy xử lý bài hát, vốn được hình thành từ phông văn hóa, trải nghiệm cá nhân và khoảnh khắc thăng hoa trên sân khấu.
Dù vậy, trên thực tế, ngoài thích thần tượng và nghe các ca khúc quen thuộc, khán giả cũng có xu hướng nghe thêm các bài hát mới, phối lại theo phong cách lạ, được giới thiệu bởi thuật toán của các nền tảng nghe nhạc. Do đó, nghệ sĩ chuyên nghiệp dần đối mặt với áp lực phải trở nên đa nhiệm. Họ không chỉ ganh đua về lượt nghe với nhau, mà còn cạnh tranh về thời gian và sự chú ý của khán giả với hàng triệu bài hát AI vô danh trên các bảng xếp hạng phát trực tiếp. Giá trị của một sáng tác có nguy cơ bị giảm sút khi nguồn cung nhạc trở nên vô tận.
Ngoài ra, các mô hình như Suno hay Udio được huấn luyện trên hàng triệu bài hát có bản quyền mà thường không có sự cho phép của tác giả. Tại Việt Nam, các nghệ sĩ, nhạc sĩ đã bắt đầu lên tiếng lo ngại về việc chất xám của mình bị "đánh cắp" để nuôi lớn các thuật toán. Vừa qua, Quốc hội đã sửa đổi, bổ sung một số điều trong Luật Sở hữu trí tuệ, nhưng chưa rõ ràng trong hướng dẫn thực hiện, do đó hiện tại nghệ sĩ là người chịu thiệt thòi nhất khi giọng hát và phong cách của họ bị sao chép công khai để kinh doanh.
