Làm thế nào để tăng cường gắn kết giữa trường đại học và cộng đồng?

Tại tọa đàm VNx trong khuôn khổ Liên hoan Thiết kế & Sáng tạo Việt Nam (VFCD) 2026, diễn giả đến từ các trường đại học, tổ chức xã hội và viện bảo tồn văn hóa thảo luận xoay quanh câu hỏi cốt lõi: làm thế nào để kết nối giữa nhà trường và cộng đồng sâu sắc và bền vững hơn? 

Trong phần phát biểu mở đầu tọa đàm “VNx: Học tập ngoài khuôn khổ trường lớp”, bà Corinna Joyce – quyền Phó trưởng khoa phụ trách Học tập và Giảng dạy, Khoa Truyền thông và Thiết kế, RMIT Việt Nam – nhấn mạnh: “Một số trải nghiệm học tập ý nghĩa nhất lại diễn ra khi sinh viên bước ra khỏi giảng đường, làm việc với các tổ chức thực tế, gắn kết với cộng đồng, đương đầu với thách thức ngoài đời thực và học hỏi từ những người có vốn tri thức cùng trải nghiệm rất khác bản thân mình”.

Chia sẻ này mở ra cuộc thảo luận về giáo dục trải nghiệm, nơi tri thức không chỉ được truyền đạt từ giảng viên đến người học, mà được hình thành thông qua quá trình đồng kiến tạo giữa nhà trường, sinh viên và cộng đồng.

Những mô hình học tập đa dạng ngoài giảng đường

Dưới sự điều phối của giảng viên Phan Bảo Châu (Khoa Truyền thông và Thiết kế, Đại học RMIT), các diễn giả chia sẻ nhiều dự án cho phép sinh viên trực tiếp tham gia vào quá trình sáng tạo, quản lý và giải quyết những vấn đề thực tế. Các mô hình cho thấy việc học không nhất thiết phải giới hạn trong không gian lớp học, đồng thời có thể tạo ra giá trị cho cả sinh viên và cộng đồng.

Một trong những hình thức đó là học tập thông qua các dự án hợp tác và hỗ trợ truyền thông cho những tổ chức đang hoạt động trong thực tế. Cô Nguyễn Nguyên Như Trang, sáng lập Trung tâm Sức khỏe và Phát triển cộng đồng LIFE, đánh giá cao đóng góp của sinh viên RMIT trong các dự án tại trung tâm. Các bạn không chỉ hỗ trợ tổ chức ứng dụng những kênh truyền thông mới, mà còn góp phần chuyển tải các thông điệp y tế cộng đồng vốn phức tạp và nhạy cảm đến giới trẻ bằng ngôn ngữ tinh tế, gần gũi.

Một ví dụ khác đến từ cô Nguyễn Thị Định, Phó trưởng phòng Giáo dục và Truyền thông thuộc Bảo tàng Lịch sử Quốc gia Việt Nam. Cô cho biết các sản phẩm sáng tạo của sinh viên đã giúp bảo tàng tiếp cận khán giả trẻ thông qua những cách tiếp cận mới mẻ, đột phá.

Không chỉ làm việc cùng các tổ chức, sinh viên còn có thể học hỏi thông qua quá trình sáng tạo cùng cộng đồng. Cô Trần Thị Ngọc Hà, Quản lý dự án Co-Lab, Khoa Truyền thông và Thiết kế, RMIT Việt Nam, cho biết dự án từng kết nối sinh viên với các nhóm phụ nữ dân tộc thiểu số. Các bạn trẻ được học về văn hóa và kỹ thuật truyền thống, đồng thời giúp cộng đồng phát triển sản phẩm phù hợp với thị hiếu đương đại mà vẫn giữ được nét văn hóa.

Ở một hướng tiếp cận khác, sinh viên có thể học ngay từ việc tự triển khai dự án của mình. Anh Lý Nhật Bình, Trợ lý Trưởng khoa Mỹ thuật công nghiệp, Đại học Tôn Đức Thắng, mang đến câu chuyện về Creative Market (Chợ Sáng tạo), nơi sinh viên được rèn luyện tinh thần khởi nghiệp, tự làm chủ sản phẩm từ khâu thiết kế, trưng bày tới kinh doanh.

Các diễn giả cùng đồng ý rằng môi trường học tập thực tế yêu cầu sinh viên phải đặt câu hỏi đúng, bởi một quyết định sai có thể dẫn đến những hệ quả cụ thể. Việc không có một thang điểm cố định tạo điều kiện để sinh viên tự do khám phá, nhưng đồng thời đòi hỏi tinh thần dũng cảm và khả năng giao tiếp với những người không cùng bối cảnh văn hóa – những năng lực khó hình thành đầy đủ chỉ qua bài học trong lớp.

Để những kết nối này thực sự có ý nghĩa, cô Nguyễn Nguyên Như Trang khẳng định các dự án học tập ngoài giảng đường cần tuân thủ ba nguyên tắc: “Tôn trọng đối tác, lắng nghe chân thành và cam kết trách nhiệm”.

Cần thêm những không gian kết nối liên ngành

Dù ghi nhận kết quả tích cực từ những dự án đã triển khai, các diễn giả cũng thẳng thắn nhìn nhận rằng học tập thực tế hiện vẫn diễn ra khá cục bộ, trong khi liên kết giữa các trường đại học, tổ chức, doanh nghiệp và cộng đồng chưa hình thành được một mạng lưới đủ chặt chẽ và có tính hệ thống.

Trong bối cảnh đó, những tọa đàm như VNx tạo ra không gian để các bên cùng nhận diện rào cản, chia sẻ nguồn lực và tìm kiếm cơ hội hợp tác. Quan trọng hơn, đây có thể là điểm khởi đầu để những sáng kiến riêng lẻ phát triển thành các chuỗi dự án dài hạn, qua đó tận dụng tốt hơn nguồn lực và chất xám đang có.

Ở phương diện này, VFCD đóng vai trò như một bệ phóng kết nối. VFCD không đơn thuần là một sự kiện văn hóa-nghệ thuật, mà mở ra không gian trao đổi tri thức và kết nối liên ngành giữa giáo dục, giới chuyên môn và cộng đồng sáng tạo. Bởi suy cho cùng, “học tập ngoài khuôn khổ trường lớp” không đơn thuần là đưa sinh viên ra khỏi giảng đường. Đó là quá trình đưa nhà trường đến gần hơn với những vấn đề thực tế của xã hội, và đưa cộng đồng trở thành một phần thực chất của quá trình học tập.

Bài: Thủy Lê