Qua phân tích năm trường hợp điển hình tại Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh, bao gồm các thương hiệu như Linht Handicraft, Kilomet109, Môi Điên, KHAAR và Dòng Dòng, nhóm nghiên cứu cho thấy làm thế nào DNNVSN có thể duy trì được quy mô sản xuất nhỏ, gắn liền với cộng đồng, trong khi vẫn thúc đẩy đổi mới sáng tạo mang tính bền vững và đậm đà bản sắc văn hóa. Linht Handicraft hợp tác với phụ nữ dân tộc H’mông ở Sa Pa, sử dụng chất liệu vải dệt tay, nhuộm chàm để tạo ra những sản phẩm mang hơi thở bản địa. Môi Điên, thương hiệu do nhà thiết kế Tom Trandt sáng lập, vận hành theo mô hình “không rác thải” và cộng tác với các thợ may lớn tuổi ở TP. Hồ Chí Minh. Cách tiếp cận này không chỉ bảo tồn tay nghề truyền thống mà còn hình thành một chuỗi sản xuất linh hoạt, thích ứng. Kilomet109, dưới sự dẫn dắt của nhà thiết kế Thảo Vũ, kết nối với bảy cộng đồng thủ công dân tộc trên khắp Việt Nam để hồi sinh các kỹ thuật nhuộm, dệt cổ truyền đang mai một.
Không dừng lại ở việc bảo tồn di sản, các doanh nghiệp này còn chủ động tích hợp công nghệ và tư duy thiết kế tuần hoàn để nâng cao tính bền vững. KHAAR, thương hiệu trẻ do Kha Ngô sáng lập, sử dụng trí tuệ nhân tạo để tạo ra mẫu cắt không rác thải từ vải thừa. Thương hiệu này dần khẳng định tên tuổi qua các sự kiện quốc tế như Tuần lễ Thiết kế Việt Nam, Elle Fashion Show và Vogue Singapore. Trong khi đó, Dòng Dòng, sáng lập bởi Anh Trần, chuyên sản xuất túi xách từ bạt quảng cáo cũ và bao bì công nghiệp đã qua sử dụng. Khoảng 80% nguyên liệu của thương hiệu này được thu gom từ các trại nuôi thủy sản và siêu thị tại đồng bằng sông Cửu Long.
Tuy nhiên, nghiên cứu cũng nêu bật những rào cản mang tính hệ thống mà các DNNVSN trong lĩnh vực thời trang tại Việt Nam đang phải đối mặt. Nhiều doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc mở rộng quy mô do hạn chế về vốn và cơ sở hạ tầng. Các chính sách thuế hiện hành thường chưa phù hợp với mô hình kinh doanh sử dụng nguyên liệu tái chế hoặc lao động phi chính thức. Dòng Dòng từng bị xử phạt vì không thể xuất trình hóa đơn giá trị gia tăng từ các nhà cung cấp vật liệu đã qua sử dụng. Các thương hiệu như Môi Điên bày tỏ mong muốn có không gian công cộng dễ tiếp cận để trưng bày sản phẩm và kết nối với khách hàng, nhưng tại Việt Nam hiện chưa có mô hình tương tự các khu chợ sáng tạo tại Hàn Quốc hay Singapore. Những hình thức hỗ trợ mang tính biểu tượng, như việc công nhận sáng tạo dựa trên thủ công truyền thống như một giá trị quốc gia, vẫn còn rất hạn chế.
Khuyến nghị để xây dựng một nền kinh tế sáng tạo thịnh vượng
Dựa trên nghiên cứu thực địa và khung lý thuyết về Thời trang thịnh vượng (Prosperity Fashion), nhóm nghiên cứu đã đề xuất ba định hướng chính sách nhằm hỗ trợ DNNVSN một cách hiệu quả và bền vững:
1. Tăng cường giáo dục thời trang: Những nguyên lý cốt lõi của thời trang bền vững, sản xuất không rác thải và phương pháp thiết kế dựa vào cộng đồng, cần được lồng ghép rõ ràng hơn vào chương trình đào tạo thời trang và thiết kế ở cả bậc trung học và đại học.
2. Đầu tư vào không gian công cộng: Nhờ đó, DNNVSN có thể trưng bày sản phẩm, giáo dục người tiêu dùng và kết nối với các doanh nghiệp khác.
3. Cải cách hành chính và tài chính: Bao gồm việc đơn giản hóa thủ tục thuế, chính thức công nhận các mô hình kinh doanh phi truyền thống và đưa ra các ưu đãi cụ thể cho các doanh nghiệp sử dụng vật liệu tái chế hoặc tạo việc làm cho lao động tại chỗ.
.jpg)
