Vì sao điều này quan trọng
Với sinh viên RMIT và thế hệ Z Việt Nam, xả rác không phải là chuyện xa vời. Hành vi này làm giảm sức hút du lịch, tàn phá hệ sinh thái và ảnh hưởng nghiêm trọng đến hình ảnh quốc gia.
Hãy nhìn vào những con số dưới đây để thấy mức độ nghiêm trọng của vấn đề:
- 53,8 mảnh vi nhựa/m³ nước: Là nồng độ trung bình đáng báo động ghi nhận tại Đồng bằng sông Cửu Long vào năm 2023.
- 100% mẫu tôm được khảo sát tại đầm Cầu Hai (cùng năm) đều nhiễm vi nhựa, trung bình từ 2,3 đến 8,6 hạt trên mỗi cá thể.
Dù vậy, thay đổi vẫn nằm trong tầm tay. Thầy Nhân lưu ý rằng dù là một trong những quốc gia tiêu thụ nhựa lớn, Nhật Bản đã tái chế khoảng 85% lượng nhựa sử dụng. Thành công ấy đến từ giáo dục nhiều hơn từ công nghệ: trẻ em Nhật được dạy phân loại rác ngay từ ngày đầu tiên đi học.
Nếu Nhật Bản có thể bình thường hóa việc tái chế, tại sao Việt Nam không thể bình thường hóa việc không xả rác? Mục tiêu của dự án không phải là phán xét, mà là giáo dục và truyền cảm hứng. Không xả rác là điểm khởi đầu của phát triển bền vững, là quân domino đầu tiên góp phần kéo theo những thay đổi kế tiếp. Khi công chúng nhìn nhận hành vi xả rác là không thể chấp nhận, nhựa sinh học và luật môi trường sẽ có thêm bệ đỡ để phát huy tác dụng.
Thầy Nhân thừa nhận hành trình này vẫn còn nhiều trở ngại: nhựa sinh học vẫn còn đắt đỏ, nhiều doanh nghiệp vẫn tập trung vào ưu tiên lợi nhuận. Dù vậy, thầy tin rằng chuẩn mực văn hóa có thể thay đổi nhanh hơn chúng ta nghĩ. Ngay cả xu hướng “greenwashing” (tẩy xanh) cũng có giá trị bước đệm: “Ít nhất thì các công ty cũng đang nghĩ về phát triển bền vững.”
Những dấu hiệu của thay đổi
Các ví dụ thực tế đã xuất hiện. RMIT yêu cầu tất cả nhà cung cấp thực phẩm trong trường sử dụng bao bì phân hủy sinh học. Điều này cho thấy chính sách của tổ chức có thể định hình lại thói quen hằng ngày. Trong lĩnh vực du lịch, chiến dịch Green Ribbon của Vespa cho thấy doanh nghiệp hoàn toàn có thể góp phần giảm thiểu rác thải.
Bản thân Anh Hùng Rùa Xanh cũng đạt được những cột mốc quan trọng: các tập sách hoạt động đã được lưu hành, các sự kiện thí điểm đang được triển khai, và số lượt tương tác trên mạng xã hội đang tăng lên đều đặn. Những hoạt động này không còn dừng lại ở mức biểu tượng. Chúng là minh chứng cho thấy hành vi của cộng đồng đang thực sự dịch chuyển.
Lời kêu gọi
Về cốt lõi, dự án nhìn nhận xả rác không chỉ là một thói quen, mà là một vấn đề văn hóa - xã hội nghiêm trọng. Những đứa trẻ học cách bỏ rác vào thùng hôm nay sẽ định hình văn hóa rác thải của Việt Nam ngày mai. Linh vật rùa không đơn thuần chỉ là một nhân vật hoạt hình, mà là lời nhắc nhở: Phát triển bền vững bắt đầu từ những hành động quen thuộc nhất.
Lời kêu gọi của chúng tôi rất đơn giản: Đừng xả rác. Hãy phân loại rác. Từ vỏ hộp sữa bị vứt xuống đất năm nào đến hình ảnh Anh Hùng Rùa Xanh lan tỏa trong trường học và trên mạng xã hội, phong trào đã bắt đầu chuyển động. Cùng nhau, chúng ta có thể biến những hành động nhỏ nhất thành những thay đổi lớn nhất.
Để đưa phong trào này đi xa hơn, chúng tôi kêu gọi sự hợp tác từ các trường đại học, cộng đồng và doanh nghiệp. Liên hệ thầy Nguyễn Hữu Nhân qua địa chỉ: nhan.nguyen@rmit.edu.vn
Tác giả: Jasmin Fransesca Nissilä, Nguyen Trong Nhan, Vo Quynh Le, Tran Ngoc Linh, Ngo Ngoc Quynh
