Chúng mình thường khó tránh khỏi việc nhìn “môi trường” như thể nó ở xa xôi, xa lạ “ngoài kia”, tách biệt khỏi đời sống thường nhật. Nhưng có thật là như thế chăng?
Thực tế là, chúng ta “sống trong” môi trường. Ấy là không khí ta hít thở, con đường ta đi, và cả khuôn viên vườn trường mà ta cùng chia sẻ.
Hãy cùng dừng lại một chút và nhìn lại “nhiều” chút về vấn đề này, cùng thầy Nguyễn Hữu Nhân - Giảng viên Thỉnh giảng (Giảng viên) tại Đại học RMIT Việt Nam, đồng thời là một nhà hoạt động môi trường, một doanh nhân từ năm 2008, bạn đọc nhé.
Hành trình của thầy Nhân tại Việt Nam khởi đầu vô cùng giản dị: thầy quan sát, “để ý”, “để tâm” những vấn đề ngay xung quanh mình.
“Đó là năm 2013”, thầy nhớ lại. “Tôi thấy một người mẹ và cậu con trai trước một cửa hàng tiện lợi. Cậu bé sau khi uống xong hộp sữa trên tay liền quay sang hỏi mẹ: “Cái này vứt ở đâu ạ?”, và thản nhiên mẹ cậu đáp: “Cứ vứt xuống đường đi con”.
Những vấn đề thường nhật như xả rác, lạm dụng nhựa dùng một lần, hay “một thùng rác cho tất cả” đều gây hại không kém. Ngay cả việc xả rác - trách nhiệm môi trường ở tầng cơ bản nhất (KVCG, n.d.) - vẫn bị xem nhẹ và được chấp nhận rộng rãi như lẽ thường tình ở nước ta. Vấn đề nằm ngay trong tầm mắt, hiện diện khắp nơi nhưng lại vắng mặt trong chính nhận thức hằng ngày của chúng mình.
“Khi ấy tôi nhận ra mình cứ mải mê nói về biến đổi khí hậu ở tầm vĩ mô, trong khi vấn đề thực sự lại ở ngay trước mắt: vấn nạn xả rác. Và đó là lúc tôi tìm thấy hướng đi của mình.”
Động lực không chỉ đến từ vấn đề, mà còn từ bên trong chính chúng ta; trong tình yêu thiên nhiên ta vốn có, trong cách ta trân quý những khoảng xanh đô thị, và trong mong muốn gìn giữ những điều nuôi dưỡng, “chữa lành” mình.
Khi còn ở Mỹ, trong những chuyến đi bộ quanh thung lũng Shenandoah Valley, hòa mình vào thiên nhiên và được truyền cảm hứng từ lối sống “hippie” thân thiện với môi trường, thầy Nhân đã tìm thấy động lực cho mình.
Ở Việt Nam, nguồn cảm hứng như thế cũng vô cùng dồi dào. “Từ lâu, người Việt ta đã quen và thành thạo lối sống tiết kiệm, tái sử dụng, kiến thức thảo dược, và sự hài hòa với tự nhiên,” thầy suy ngẫm. “Và thế hệ trẻ hôm nay đang tái hình dung lại những giá trị gốc rễ đó”.
Những điều giản dị xung quanh đang chờ chúng mình để ý, chờ chúng mình quan tâm! Bởi những vấn đề chừng như đơn giản, nhỏ nhặt ấy không tách rời mà liên kết chặt chẽ với nhau, chúng xâm lấn các không gian xanh, quay lại và thâm nhập cơ thể chúng ta, và dần bình thường hoá một nền văn hóa nơi tổn hại môi trường là thường tình và thay đổi lại chỉ như một tùy chọn.
Rồi chúng ta hành động. Vì giải pháp cũng có mặt mọi nơi.
Rác thải hiện hữu quanh ta hằng ngày chăng là một lời nhắc nhớ về sự “bỏ bê” môi trường? Hành động tại địa phương có thể cảm thấy nhỏ bé, nhưng nó chính là thứ giúp ta chuyển từ nỗi lo môi trường mơ hồ sang trách nhiệm cụ thể mỗi ngày (Ojala, 2017), như cách thầy Nhân đã làm.
Khi bắt đầu giảng dạy tại RMIT Việt Nam vào năm 2003, thầy Nhân đã bắt đầu từ những điều nhỏ bé và gần gũi nhất: hỗ trợ các sáng kiến môi trường của sinh viên, cố vấn cho các câu lạc bộ xanh của RMIT, tổ chức workshop, và góp phần cải thiện hệ thống xử lý - quản lý rác thải của trường. Từ đó, những dự án lớn hơn dần hình thành: đồng sáng lập Vietnam Clean & Green (KVCG), tổ chức và dẫn dắt các hoạt động dọn rác cấp địa phương, chiến dịch zero-waste, và trạm theo dõi chất lượng không khí.
“Đừng xả rác. Phân loại rác. Đó là điều đơn giản nhất các em có thể làm.”
“Hãy bắt đầu từ những điều nhỏ, điều tốt. Làm nhỏ, làm đúng đắn, và lan tỏa đến mọi người xung quanh em.”
Nếu những tác động tích cực của thầy Nhân bắt nguồn từ hành động, năng lực chủ động cá nhân, sao chúng ta cũng không thử bắt đầu từ chính mình như thế?
Một khi ta bắt đầu, phát triển bền vững sẽ không chỉ dừng lại ở khắc phục vấn đề mà nó còn mở ra những cánh cửa mới - thúc đẩy kinh doanh, đổi mới sáng tạo, và tăng trưởng kinh tế (Enternews, 2023; Paul, 2025). Khởi nghiệp xanh đang ngày càng phát triển mạnh mẽ, như cách thầy Nhân đồng sáng lập Refill Đây, thúc đẩy tiêu dùng không rác thải.
“Nhựa sinh học, chẳng hạn, chủ đề của cuốn sách mà tôi biên tập, là một lĩnh vực đang phát triển rất nhanh. Hiện đã có rộng rãi những hướng tiếp cận sáng tạo và cơ hội kinh doanh thực sự, đặc biệt trong một đất nước năng động, giàu tư duy khởi nghiệp như Việt Nam.”
“Động cơ xanh” này giúp doanh nghiệp phát triển tài chính, mở rộng thị trường, và nâng cao phúc lợi, đời sống tinh thần, từ đó nuôi dưỡng sự thịnh vượng lâu dài (Gürbüz et. al., 2024).
Và sự tiến triển tích cực đang diễn ra khắp xung quanh chúng mình. Chỉ cần tham gia, ta sẽ nhìn thấy nó.
“Tôi đã gặp gỡ rất nhiều người quan tâm và hành động, những người thực sự hết mình ‘do good’ cho Trái Đất”, thầy Nhân chia sẻ. “Sinh viên, cộng đồng, lãnh đạo. Và cả những quốc gia mà thầy đã có dịp đến và học hỏi như Mỹ, Nhật Bản, hay Indonesia, họ đã làm được. Thế nên Việt Nam cũng có thể. Thế nên hãy giữ vững hy vọng!”
Hy vọng là tin rằng thay đổi là có thể. Hành động là biến điều đó thành hiện thực.
Và tiếp tục bước đi mà không bỏ cuộc là nuôi dưỡng cả hai điều trên.
“Việt Nam có một sức mạnh tập thể rất đỗi đặc biệt. Một khi tư duy đúng, chúng ta có thể cùng nhau chuyển động rất nhanh, như cách ta đã làm trong đại dịch COVID,” thầy Nhân đúc kết. Hãy bắt đầu từ một người, và dần lan rộng ra cả một quốc gia.
Thầy Nhân đồng thời cảm nhận rằng trường đại học có lợi thế đặc biệt trong việc thúc đẩy phát triển bền vững từ nhiều góc độ: giảng dạy và tuyên truyền, nghiên cứu, câu lạc bộ và cộng đồng sinh viên, cũng như các sáng kiến, sự kiện, và hoạt động cấp nhà trường.
Đại học RMIT Việt Nam đang theo đuổi điều đó mỗi ngày: trở thành một nền tảng nơi mà sinh viên không chỉ học về “bền vững” như lý thuyết trên giấy mà còn thực hành và sống cùng nó.
Hãy cùng bắt đầu ngay từ đây, trong khuôn viên vườn trường mình.
Tác giả: Tran Ngoc Kieu Khanh, Vu Le Bao Vy, Nguyen Duc Bao Ngoc, Le Khanh Ngan