Nhận thức - cần nhưng chưa đủ
Khái niệm “phát triển bền vững” ắt hẳn chẳng xa lạ đối với thế hệ trẻ ngày nay. Sự am hiểu ấy được cụ thể hóa qua những chiến dịch trồng cây, những buổi ra quân vệ sinh môi trường hay các phong trào đổi rác thải lấy quà tặng - những sáng kiến xanh có thể bắt gặp ở bất cứ tổ chức hay cộng đồng sinh viên nào.
Dẫu vậy, những phong trào đầy nhiệt huyết ấy chưa thể khắc hoạ trọn vẹn bức tranh của lối sống bền vững thực thụ. Sống xanh dường như đang bị đóng khung trong định nghĩa là những “hoạt động ngoại khóa” mang tính thời điểm, thay vì trở thành một giá trị gắn liền với nếp sống thường nhật. Điều này dẫn đến một thực trạng đáng buồn: sinh viên có thể sẵn sàng đổ xuống đường để làm sạch môi trường, nhưng lại lúng túng hoặc thờ ơ với việc hình thành thói quen bền vững ngay trong căn nhà của mình.
Phải chăng, lối sống bền vững đang dần trở thành một “phụ kiện” để tô điểm cho hồ sơ cá nhân, hơn là một triết lý sống được xây dựng từ niềm tin nội tại? Nhận thức đúng đắn là cần thiết, nhưng từ hiểu biết đến hành động tự thân vẫn luôn tồn tại một khoảng cách lớn. Chính tại thách thức này, RMIT đã lựa chọn một hướng đi khác biệt để chuyển hóa sự bền vững từ những khái niệm trừu tượng thành bài học thực tế sống động.
Từ “phụ kiện đính kèm” trở thành tư duy cốt lõi
Trong môn học Sustainability & Creativity tại RMIT, sinh viên có cơ hội được phối hợp với dự án Let’s Refill Station để thiết kế những trạm đổ đầy (refill), thu thập rác thải nhựa và gửi chúng tới các nghệ nhân địa phương để tái chế thành những vật dụng hữu ích. Dự án đã vượt ra khỏi ranh giới của một lớp học, tạo ảnh hưởng tích cực đến các doanh nghiệp và đời sống cộng đồng.
Tuy nhiên, nỗ lực này vẫn mang tính cục bộ khi môn học chỉ dừng lại ở một lựa chọn theo sở thích trong chương trình học. Vì lẽ đó, giải thưởng RMIT Student Award for Excellence in Sustainability (Sinh viên RMIT xuất sắc trong lĩnh vực Phát triển bền vững) được khởi xướng nhằm mở rộng cánh cửa cho sinh viên thuộc mọi ngành học. Giải thưởng gửi gắm một thông điệp mạnh mẽ: sống bền vững không phải là một lựa chọn mang tính “thêm thắt”, mà là nguyên tắc cốt lõi trong mọi lĩnh vực.
Giải thưởng này không được thiết kế như một cuộc thi thông thường, mà đóng vai trò như là một nền tảng khuyến khích tích hợp tư duy phát triển bền vững trực tiếp vào quá trình học tập của sinh viên. Thay vì yêu cầu tạo ra những sản phẩm hoàn toàn mới, giải thưởng khích lệ sinh viên dự thi bằng chính các bài tập học phần đã thể hiện yếu tố bền vững của mình - dù là về môi trường, xã hội hay kinh tế. Nói cách khác, thay vì tôn vinh những dự án mang tính “trình diễn” ngắn hạn, giải thưởng ghi nhận những nỗ lực thực tế mà sinh viên đã và đang thực hiện, đồng thời làm nổi bật cam kết lâu dài của họ với phát triển bền vững.
Trên hết, giải thưởng này chào đón mọi ý tưởng bền vững đến từ đa dạng các lĩnh vực. Như Tiến sỹ Justin Battin - Chủ nhiệm Dự án đã chia sẻ: “Giải thưởng này không giới hạn cho bất kỳ ngành học nào. Chỉ cần bạn chứng minh mình đã thực hiện một điều thực sự xuất sắc trong các khía cạnh đó, thì tất cả đều xứng đáng được ghi nhận.” Đây chính là điểm tạo nên sự khác biệt: phát triển bền vững không bị đóng khung trong một lĩnh vực cụ thể. Sinh viên kinh doanh có thể tiếp cận vấn đề qua mô hình kinh tế tuần hoàn, sinh viên thiết kế có thể thể hiện qua lựa chọn vật liệu hoặc giải pháp sáng tạo, còn sinh viên kỹ thuật có thể đóng góp bằng công nghệ và quy trình tối ưu. Nói cách khác, giải thưởng cho thấy bền vững không phải là “việc riêng” của một chuyên ngành nào, mà là một hệ tư duy hiện diện trong mọi ngõ ngách của tri thức. Việc mở rộng từ một học phần đơn lẻ thành một giải thưởng liên ngành này cũng đã phản ánh rõ nét tầm nhìn của RMIT: phát triển bền vững không còn là lựa chọn, mà phải trở thành giá trị cốt lõi.
“Phát triển bền vững” là ưu tiên giáo dục
RMIT đang định nghĩa lại cách tiếp cận đối với phát triển bền vững. Thay vì xem đây chỉ là những trải nghiệm ngoại khóa, hội thảo hay khóa đào tạo mang tính phong trào, trường đang đưa yếu tố này trở thành một ưu tiên hàng đầu.
Giải thưởng RMIT Student Award for Excellence in Sustainability đã nâng tầm những giá trị bền vững, đặt chúng ngang hàng với những thành tích học thuật xuất sắc. Giờ đây, sinh viên không còn tiếp cận “sống xanh”, “sống bền vững” như một hoạt động hình thức, mà là một hành trình học hỏi và ứng dụng nghiêm túc vào thực tiễn nghề nghiệp. Phát triển bền vững, vì thế, không còn là một sự lựa chọn “có thì tốt”, mà đã chính thức trở thành kim chỉ nam trong giáo dục tư duy và hành động cho thế hệ nhân lực tương lai tại RMIT.
